مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

واکاوی کارکرد مردمی‌سازیِ قدرت در تحقق تمدن نوین اسلامی از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر گروه مطالعات سیاسی و انقلاب اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی آموزش عالی (مرآ)، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث ، دانشکده علوم قرآن، دانشگاه علوم قرآن و حدیث، قم، ایران
10.22034/rcdir.2026.556172.1220
چکیده
مردمی‌سازی قدرت، به معنای انتقال و مشارکت واقعی مردم در فرایند تصمیم‌سازی، مدیریت اجتماعی و تحکیم ساختار نظام سیاسی، از اصول بنیادین تحقق تمدن نوین اسلامی محسوب می‌شود. این مفهوم، فراتر از یک سازوکار سیاسی-اجتماعی، یک ارزش اخلاقی و تمدنی است که پایه‌های جامعه اسلامی را برای تحقق عدالت، و انسجام و پیشرفت بیشتر تقویت می‌کند. قرآن کریم با تأکید بر ساحت‌های وجودی انسان، چهارچوبی نظری و ارزشی برای مردمی‌سازی قدرت ارائه می‌دهد. این مقاله با رویکرد تبیینی-تحلیلی، به واکاوی مفهوم مردمی‌سازی قدرت از منظر قرآن کریم از سه منظر بینشی، گرایشی و کنشی پرداخته و ارتباط آن را با تحقق تمدن نوین اسلامی بررسی می‌کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مردمی‌سازی قدرت با احصای مؤلفه‌های دوازده‌گانه قرآنی، علاوه بر ایجاد مشارکت عمیق سیاسی، زمینه‌ساز تحقق عدالت فراگیر، افزایش سرمایه اجتماعی و تقویت انسجام ملی در جامعه اسلامی است. این پژوهش با ارائه مدل مفهومی مبتنی بر آموزه‌های قرآنی، ابعاد و مؤلفه‌های کلیدی مردمی‌سازی قدرت را تبیین کرده و نقش آن را به صورت محور راهبردی در ساختار تمدن نوین اسلامی ترسیم می‌کند. چنین رویکردی، علاوه بر غنای نظری، ظرفیت عملی‌سازی این ایده را در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the Function of Popularizing Power in Realizing the Modern Islamic Civilization From the Perspective of the Holy Quran

نویسندگان English

Seyed Mohammad Hoseinirad 1
Somayyeh Khaleghi 2
1 Researcher, Political Studies and Islamic Revolution Group, Strategic Studies Center of Higher Education (MARA), Tehran, Iran
2 PhD Candidate in Qur’anic Sciences and Hadith, Faculty of Qur’anic Sciences, University of Qur’an and Hadith Sciences, Qom, Iran
چکیده English

The popularization of power—meaning the genuine transfer and participation of people in the processes of decision-making, social management, and the consolidation of political structures—constitutes one of the fundamental principles for the realization of the New Islamic Civilization. This concept, extending beyond a mere socio-political mechanism, represents a moral and civilizational value that strengthens the foundations of the Islamic society in the direction of justice, cohesion, and progress.The Holy Qur’an, by emphasizing the existential dimensions of the human being, provides a theoretical and ethical framework for the popularization of power. Adopting an explanatory-analytical approach, this paper examines the Qur’anic concept of popularizing power from three perspectives—cognitive, attitudinal, and behavioral—and explores its relationship with the realization of the New Islamic Civilization.Findings reveal that the popularization of power, through the identification of twelve Qur’anic components, not only fosters deep political participation but also paves the way for comprehensive justice, the enhancement of social capital, and the strengthening of national cohesion within the Islamic society. Based on Qur’anic teachings, this research proposes a conceptual model that elucidates the key dimensions and components of power popularization, portraying its role as a strategic axis in the structure of the New Islamic Civilization. Such an approach, in addition to its theoretical richness, provides the practical capacity to operationalize this idea across cultural, social, and political arenas.

کلیدواژه‌ها English

Religious Democracy
New Islamic Civilization
Monotheistic Society
Popularization of Power
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه، ترجمه محمد دشتی.
شیرعلی، اسماعیل (1401). مفهوم‌شناسی مردمی‌سازی حکمرانی. حکمرانی متعالی، 2(4)، 11-30.
 اراکی، محسن (۱۳۸۸). جایگاه شورا در انتخاب حاکم اسلامی. حکومت اسلامی، 14 (۲)، 34-57.
 آقاجانی، علی (۱۴۰۳). «شورا» و مشارکت سیاسی حداکثری‌مشروط(واکارگزارانه)؛ نگاهی تحلیلی به جایگاه «شورا» در تفسیر سیاسی-موضوعی قرآن. مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی،  (۳۲)، 29-50. doi: 10.22034/isqs.2025.46986.2215
باقری چوکامی، سیامک، و عابدینی، فرامرز (1402). بازخوانش ادبیات قدرت، متناسب با ظرفیت فرهنگی تمدنی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات سیاسی تمدن اسلامی، 3(5)، 34-62. doi: 10.22034/rcdir.2023.189192
پرویش، محسن (1398). بررسی ظرفیت‌های تمدن­سازی در جهان اسلام، با تکیه‌بر پیاده‌روی اربعین. تمدن اسلامی و دین‌پژوهی، 1 (2)، 204 -219. dor: dor 20.1001.1.26764830.1398.1.2.2.4
توکلی، علیرضا، و گودرزی، غلامرضا (1401). الگوی حکمرانی سرآمد (نظام توحیدی و مردم‌سالاری دینی). مطالعات سیاسی تمدن اسلامی، 2(4)، 158-180. dor: 20.1001.1.37952538.1401.2.4.11.2
 جعفری هفت‌خوانی، نادر، و کوهکن، محمدرضا (۱۳۹۸). آسیب‌ها و موانع تحقق مردمی‌سازی دیپلماسی فرهنگی در ایران؛ یک پژوهش کیفی. مطالعات قدرت نرم، 9 (۲۰)، 170-192.
جعفری هفت‌خوانی، نادر، و کوهکن، محمدرضا (۱۴۰۱). الگوی سیاستی مردمی‌سازی دیپلماسی فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران. راهبرد فرهنگ، 15 (۶۰)، 89-108.
 جوادیان­فرد، سعید، و کوهی، احمد (۱۴۰۲). تحلیل لایه‌ای علی حکمرانی مردمی و ارائه سیاست‌های پیشنهادی مبتنی­بر آینده مطلوب. دین و سیاست فرهنگی، 10 (۲۱)، 19-43.
چیت‌سازان، علیرضا (۱۴۰۱). مردمی‌سازی غربی و انقلابی؛ دو روح متفاوت. حکمرانی متعالی، 1 (4)، 208-240.
حاتمی، سهیلا، اسماعیلی، فاطمه، همراهی، زهرا، و خوش‌آمدی، منیژه (۱۴۰۲). مشارکت خانواده در فرایند تربیتی مدرسه و مردمی‌سازی تعلیم و تربیت. تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش‌وپرورش، 1 (۱۰)، 126-145.
رحیمی جابری، اعظم (1399). تبیین زمینه‌ها و مؤلفه‌های ارتقای تمدن اسلامی. تمدن اسلامی و دین‌پژوهی، سال اول، شماره (3)، 54-73. dor: 20.1001.1.26764830.1399.2.3.3.4
رشیدی آل‌هاشم، سید محمدرضا، صبوری، پرویز، و رادمهر، محسن (1403). بررسی نقش مشارکت اجتماعی بسیج در شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی. مطالعات سیاسی تمدن اسلامی، 4(8)، 180-217. doi: 10.22034/rcdir.2024.450056.1104
سلطانی رنانی، سید مهدی (۱۳۸۸). مشورت در سیره نبوی. فرهنگ کوثر، شماره (۷۹)، 167-188.
طباطبایی، سید محمدحسین (1378). تفسیر المیزان. قم، انصاریان.
طبری، محمد بن جریر (1386). تفسیر طبری. تهران، میزان.
عابدی ‌درچه، محسن (۱۴۰۱). مردمی‌سازی حکمرانی متعالی در اندیشه و راهبرد امامین انقلاب اسلامی. حکمرانی متعالی، شماره (8)، 23-48.
عسگری، محمود (۱۴۰۱). ویژگی‌های مؤثر در مردمی‌سازی حکمرانی امنیتی، با تأکید بر بیانات مقام معظم رهبری (قدس­سره). حکمرانی متعالی، 3 (۱۱)، 31-54.
 عصاریان­نژاد، حسین، و علیزاده، سلیمان (۱۳۹۸). استمرار و مردمی‌سازی مناسبت‌های اسلامی-انقلابی مؤثر در استحکام درونی قدرت جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌های حفاظتی-امنیتی، ۸(۲۹)، 71-94.
فرهمندنیا، علیرضا، خادمی، سید محسن، و بیاتی، پروانه (۱۴۰۳). مردمی‌سازی کارکردهای دولت، با تأکید بر منظومه فکری مقام معظم رهبری. مطالعات دولت‌پژوهی در جمهوری اسلامی ایران، 9 (۲3)، 125-147. dor: 20.1001.1.27831914.1403.10.2.1.0
قدسی، مصطفی، و نائیج­حقیقی، محمد (۱۴۰۳). الزامات مشارکت مردم در وضع قوانین و مقررات. مدیریت اسلامی، 32(127)، 169-193. dor: 20.1001.1.22516980.1403.32.2.5.0
قرائتی، محسن (1384). تفسیر نور. قم، انصاریان.
گوهری فخرآباد، محسن، و گوهری فخرآباد، سمانه (1399). دیدگاه قرآن کریم درباره عوامل سقوط و انحطاط امت‌ها. تمدن اسلامی و دین‌پژوهی، 1 (4)، 1027. dor: 20.1001.1.26764830.1399.2.4.1.4
مکارم شیرازی، ناصر (1389). تفسیر نمونه (گزیده 5جلدی). قم، انصاریان.

  • تاریخ دریافت 02 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 13 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1404