مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

ویژگی‌های اندیشه تمدنی امام موسی صدر

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
محمد رضا محمودی 1
محمد زرقانی 2
شریف لک زایی 3
1 دانش‌آموخته دکتری تاریخ تشیع اثنی اشری، دانشکده مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار گروه تاریخ تشیع اثنی اشری، دانشکده مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 دانشیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده سیاسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
10.22034/rcdir.2025.517625.1180
چکیده
در شرایط تاریخی معاصر، که تمدن مدرن غرب بیش‌ازپیش درصدد تحکیم سلطه خود بر جهان اسلام است، چیستی و چگونگی تحقق تمدن نوین اسلامی، ازجمله مسائل اساسی است که متفکران اسلامی باید پاسخی منطقی و واقع‌بینانه برای آن داشته باشند. امام موسی صدر، رهبر شیعیان لبنان، در مدت حضور بیست‌ساله خود در این کشور، در عرصه نظر و عمل، الگوی موفقی از اسلام تمدنی ارائه کرد. در این مقاله، تمدن اندیشی امام موسی صدر به روش توصیفی و تحلیلی تجزیه و تحلیل شده و ویژگی‌های اندیشه تمدنی این عالم شیعی احصا شده است که عبارت‌اند از: الف. دین محوری به-معنای حضور همه‌جانبه اسلام از منظر فقهی، اخلاقی و فکری در عرصه تمدن سازی؛ ب. انسانیت و حفظ کرامت انسانی، به‌منزله معیار پیشرفت تمدنی؛ ج. تکثرپذیری در عین وحدت‌گرایی، به معنای پذیرش اندیشه‌ها، فرقه‌ها و مذاهب متنوع در جامعه با حفظ اصول انسجام اجتماعی؛ د. استکبارستیزی، به معنای نفی سلطه ظالمانه تمدن غرب، و به‌ویژه رژیم صهیونیستی، به‌مثابه مولود و نماد تمدن غرب.
کلیدواژه‌ها
امام موسی صدر
تمدن نوین اسلامی
تمدن
جهان اسلام

عنوان مقاله English

Imam Musa Sadr's Civilizational Thought

نویسندگان English

Mohammadreza Mahmoudi 1
Mohammad Zargani 2
Sharif Lakzaee 3
1 PhD in the History of Twelver Shi‘ism, Faculty of Islamic Denominations, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of the History of Twelver Shi‘ism, Faculty of Islamic Denominations, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Associate Professor, Department of Political Science, Political Research Institute, Research Institute for Islamic Culture and Thought, Qom, Iran
چکیده English

In the contemporary historical context—where modern Western civilization seeks, increasingly, to consolidate its dominance over the Islamic world—the nature and the means by which a new Islamic civilization can be realized constitute among the fundamental issues that Islamic thinkers must address with logical and realistic answers. During his twenty-year presence in Lebanon, Imam Musa Sadr, the leader of Shi‘a Muslims in that country, presented a successful model of Islamic civilization in both thought and practice. This article analyzes Imam Musa Sadr’s civilizational thinking through a descriptive–analytical method and identifies the characteristics of his civilizational ideas. These include: (a) religion-centeredness, meaning the comprehensive presence of Islam—juridically, ethically, and intellectually—in the process of civilizational building; (b) humanity and the preservation of human dignity as the criterion of civilizational progress; (c) pluralism alongside unity, meaning the acceptance of diverse ideas, sects, and denominations within society while maintaining the principles of social cohesion; and (d) anti-imperialism, meaning the rejection of the oppressive dominance of Western civilization—and particularly of the Zionist regime—as both a product and a symbol of Western civilization.

کلیدواژه‌ها English

Imam Musa Sadr
New Islamic Civilization
Civilization
Islamic World
قرآن کریم.
نهج البلاغه.
ابن­سعد، محمد (1374). طبقات. (محمود مهدوی دامغانی، مترجم). تهران، فرهنگ و اندیشه.
الویری، محسن، و مهدی نژاد، سید رضا (1392). رابطه دین و تمدن در اندیشه مالک بن نبی. تاریخ و تمدن اسلامی، سال 9، (18)، 163-191.
بابایی، حبیب‌الله (1393). کاوش‌های نظری در الهیات و تمدن. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
بابایی، حبیب‌الله (1399). تنوع و تمدن در اندیشه اسلامی. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
بابایی، حبیب‌الله (1399). تنوع اسلامی در فرآیند تمدن. در جستارهای نظری در اسلام تمدنی (ص131-155). قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
بابایی، حبیب‌الله (1401). شاخص‌های تمدن در دو رویکرد عرفی و قدسی. مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 2(3)، 33-68.
توین­بی، آرنولد (1400). تاریخ تمدن. (یعقوب آژند، مترجم). تهران، مولی.
داوند، محمد (1403). روش‌شناسی راهبردهای شهید سلیمانی در جهان اسلام. مطالعات بیداری اسلامی، 13(1)، 33-55. dor:20.1001.1.23225645.1403.13.1.2.3
دورانت، ویل (1367). تاریخ تمدن. (گروه مترجمان). تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
صدر، موسی (1396). گام‌به‌گام با امام. (گروه مترجمان). تهران، مؤسسه فرهنگی و تحقیقاتی امام موسی صدر.
صدر، موسی (1399). آنچه خود گفت. (مهدی فرخیان، مترجم). تهران، مؤسسه فرهنگی و تحقیقاتی امام موسی صدر.
صدر، موسی (1399). سفر شهادت. (مهدی فرخیان و احمد ناظم، مترجمان). تهران، مؤسسه فرهنگی و تحقیقاتی امام موسی صدر.
صدر، موسی (1400). دین در جهان امروز. (احمد ناظم و حمیدرضا شریعتمداری، مترجمان). تهران، مؤسسه فرهنگی و تحقیقاتی امام موسی صدر.
صدر، موسی (1401). ادیان در خدمت انسان. تهران، مؤسسه فرهنگی و تحقیقاتی امام موسی صدر.
صدر، موسی (1401). انسان آسمان. تهران، مؤسسه فرهنگی و تحقیقاتی امام موسی صدر.
صدر، موسی (1401). زن و چالش‌های جامعه. (گروه مترجمان). تهران، مؤسسه فرهنگی و تحقیقاتی امام موسی صدر.
صدر، موسی (1401). نای و نی. (علی حجتی کرمانی، مترجم). تهران، مؤسسه فرهنگی و تحقیقاتی امام موسی صدر.
گلشنی، مهدی (1400). علم و دین در افق جهان‌بینی توحیدی. تهران، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی.
لک­زایی، شریف (1384). فکر سیاسی امام موسی صدر. علوم سیاسی، 8(31)، 181-220.
لک­زایی، شریف (1397). درآمدی بر اندیشه سیاسی امام موسی صدر. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
لک­زایی، شریف (1398). علل ضعف تمدنی و عقب‌ماندگی جوامع اسلامی در اندیشه تمدنی امام موسی صدر، مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 2(3)، 313-328.
میرزایی، محمدعلی. (1399). بررسی کلی مفاهیم پایه تمدن اسلامی در اندیشه مالک بن نبی. در جستارهای نظری در اسلام تمدنی (ص 570-599). پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
میرجهانمرد، سیده مرضیه، پورعابد، محمدجواد، و مهتدی، حسین (1403). مؤلفه‌های جهاد و پایداری در رمان «الوصول»، با تأکید بر شخصیت ام­یاسر، همسر سید عباس موسوی، دبیرکل سابق حزب‌الله لبنان. مطالعات بیداری اسلامی، 13 (1)،  55-75. dor:20.1001.1.23225645.1403.13.2.3.6
واسعی، سید علیرضا (1399). امکان تمدن اسلامی در دنیای کنونی؛ نگاهی به مبانی و ظرفیت‌ها. در جستارهای نظری در اسلام تمدنی (ص ۱۹۳-۲۱۸). پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
یوکیچی، فوکوتساوا (1379). نظریه تمدن. (چنگیز پهلوان، مترجم). تهران، گیو.

  • تاریخ دریافت 30 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 11 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 25 مهر 1404