مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

روش شناسی علم دینی؛ نقدِ روش شناختیِ الگوی حکمی- ‌اجتهادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیارگروه فلسفه دین، پژوهشکده فلسفه، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
چکیده
تحقق تمدن نوین اسلامی بدون عنصر دانش نو و آن نیز بدون مطالعات علوم انسانیِ اسلامی شدنی نیست. یکی از خلاء های مطالعات علوم انسانیِ اسلامی امروز مطالعات روش شناسی بوده و الگوی حکمی اجتهادی به عنوان یکی از روش های علوم انسانیِ اسلامی محل بحث و نقد و بررسی علمی است. از سوی دیگر، «نقد علمی»، تحلیل و ارزیابی امتیازات و کاستی‌های یک اثر علمی است و بر این اساس در مقالۀ پیش رو به نقد علمیِ "الگوی حکمی- اجتهادی علوم اجتماعی اسلامی"، و ارزیابیِ نقاط امتیاز و کاستی های آن پرداخته می شود. مواردی مانند: اهتمام به نظریه پردازی، اهتمام به مسالۀ علم دینی، ضرب در سنّت فلسفی صدرایی و سنت اجتهادی، توجه به جنبه های روش شناختی، اهتمام به نظریه پردازی و به روزسازی الگو در ذیل نقاط قوت مطرح شده و همچنین نقاط ضعف به دو دسته نقاط ضعف ساختاری و محتوایی تقسیم می­شوند مانند: فقدان تعریف جامع و مرزگذاری مفاهیم، عدم نظام مندی نسبت الگو با طبقه بندی علوم، پَرش های ساختاری، نحوه تلقی از علوم اجتماعی، اغتشاش مفهومی، معیار نظریه معرفت شناختی، و مسائل روشی. در این پژوهش از روش تحلیلی – انتقادی بهره بردیم و در نهایت بر این نکته تاکید شده که همواره نقدهای متدیک(روش شناختی) برنقدهای محتوایی مقدّم هستند چرا که از چگونگی شکل گیری ساختار علمی یک پژوهش سخن می­گویند و تا چارچوبی روشمند تنظیم نشود، راهی به سوی سرزدن یک اندیشه، دیدگاه، یا نظریه علمی باز نخواهد شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Methodological criticism of "judgmental-ijtihad model"

نویسندگان English

Sayyed Hosein Hoseini 1
Zahra Lahabi 2
1 Assistant Professor, Department of Philosophy of Religion, Research Institute of Philosophy, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
2 Ph.D. student of Philosophy of Education, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

"Scientific criticism" is the analysis and evaluation of the merits and shortcomings of a scientific work, and based on this, in the upcoming article, we will discuss the scientific criticism of the "judgmental model of Islamic social sciences" and the evaluation of its merits and shortcomings. Things like: attention to theorizing, attention to the issue of religious science, multiplication in the Sadra'i philosophical tradition and ijtihad tradition, attention to methodological aspects, attention to theorizing and updating the model are mentioned under the strengths and also the weaknesses to two The categories of structural and content weaknesses are divided such as: lack of comprehensive definition and demarcation of concepts, lack of systematization of model ratio with classification of sciences, structural jumps, the way social sciences are perceived, conceptual confusion, criteria of epistemological theory, and methodological issues. In this research, we used the analytical-critical method and finally it was emphasized that methodical (methodological) criticisms are always ahead of content criticisms because they talk about how the scientific structure of a research is formed and until a methodical framework is set, there is no way It will not be open to the entry of a scientific thought, point of view, or theory.

کلیدواژه‌ها English

Humanities
Methodology
Critical Research
Ruling-Ijtihad Model
Religious Science
ایمان، محمدتقی، و کلاته ساداتی، احمد (۱۳۹۲). روش شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان (ارائه مدلی روش شناختی از علم اسلامی). قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
‫باقری، خسرو (۱۳۸۲). هویت علم دینی: نگاهی معرفت شناختی به نسبت دین با علوم انسانی. تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
‫باقری، خسرو؛ و خسروی، زهره (۱۳۸۳). سه رویکرد در باب علم اسلامی: مطالعه موردی در ایران. اندیشه دینی، ۶(۱۲)، ۱-۱۷.
‫پوپر، کارل ریموند (۱۳۹۳). زندگی سراسر حل مسئله است. (ی شهریار خواجیان، مترجم). تهران، نشر مرکز.
‫حسنی، سیدحمیدرضا (۱۳۹۷). درآمدی بر پارادایم اجتهادی دانش عملی. قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
‫حسینی، سیدحسین (۱۳۹۶). تحلیل الگوی مفهوم نقد علمی. پژوهش های عقلی نوین، ۲(۴)، ۹۷-۱۱۷.
‫حسینی، سیدحسین (۱۳۹۹). نقد به مثابه تربیت فرهنگی. پژوهش های عقلی نوین، ۵(۹)، ۱۰۵-۱۲۲.
‫حسینی، سیدحسین (۱۳۹۷). از علم دینی تا توسعه فرهنگی در کرسی‌های نظریه‌پردازی. تهران، جامعه‌شناسان.
‫حسینی، سیدحسین (۱۳۹۵). تمدن پژوهی: مطالعات مفهومی تمدن اسلامی تهران، جامعه‌شناسان. جامعه‌شناسان.
‫حسینی، سیدحسین (۱۳۹۹). روش-مسأله-نقد. تهران، نقد فرهنگ.
‫حسینی، سیدحسین (۱۳۹۲). نهضت تولید علم: کرسی‌های نظریه‌پردازی و آزاداندیشی. تهران، آوای نور.
‫خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۲). در جستجوی علوم انسانی اسلامی. قم، معارف.
‫خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۷). درآمدی بر الگوی حکمی و اجتهادی علوم اجتماعی اسلامی، تحقیقات بنیادین علوم انسانی،۴(۱۳)، ۷-۳۵.
‫خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۸۹). فلسفه فلسفه اسلامی. تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
‫رضایی، رحمت الله. (۱۳۸۶). مسئله معیار؛ چالش ها و رهیافت ها. معرفت فلسفی، ۱۶(۴)، ۶۱-۹۶.
‫صلواتی، عبدالله (۱۳۹۶). زیست جهان ملاصدرا. تهران، هرمس.
‫عاشوری، مهدی (۱۳۹۲). بررسی فلسفی، فرهنگی و اجتماعی تولید و تکوین علوم انسانیِ اسلامی. تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
 Hosseini, Sayyed Hossein. (2018). The systematic – conceptual Method of defining the religion. Presented at the The 6th international conference on contemporary philosophy of Religion.
دوره 3، شماره 6
اسفند 1402
صفحه 221-249

  • تاریخ دریافت 05 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 29 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 08 فروردین 1403