مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

بررسی و تحلیل آثار و نتایج شاخصه‌های مقاومت اسلامی بر تمدن نوین اسلامی با تأکید بر تفاسیر سیاسی و اجتماعی معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشکده علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران
چکیده
در برابر تهاجم فرهنگی، سلطه سیاسی و تهدیدات نظامی، مقاومت اسلامی به‌مثابه راهبردی اصیل در تعالیم دینی، زمینه‌ساز احیای تمدن نوین اسلامی است. این پژوهش با روش تحلیلی–توصیفی، شاخصه‌های اصلی مقاومت اسلامی، شامل توحیدباوری، ذکر خدا، توکل، وحدت کلمه، تشکیل جبهه مقاومت و اطاعت از رهبری اسلامی، و آثار آن‌ها بر مؤلفه‌هایی چون عزت نفس، پایداری، امداد غیبی، پویایی، استقلال و زمینه‌سازی ظهور امام زمان (عج) را بررسی می‌کند. تفسیر سیاسی و اجتماعی معاصر به رویکردی گفته می‌شود که با توجه به نیازهای اجتماعی و حکومتی زمانه، آموزه‌های قرآن را در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی بازخوانی کرده و مفاهیمی چون «امر به معروف نظام‌ساز» و «مقاومت به مثابه تحقق عدالت» را بازتولید می‌کند. این تفاسیر، با بهره‌گیری از روش‌های متن‌محور و توجه به مصالح مرسله و اهداف شریعت، در پی استخراج راهبردهای تمدن‌ساز از قرآن کریم هستند. این مقاله با تحلیل تفاسیر معاصری چون فی ظلال‌القرآن، من وحی القرآن، الکاشف، تسنیم، نمونه، المنار و المنیر، به این پرسش می‌پردازد که شاخصه‌های مقاومت اسلامی چگونه می‌توانند در تحقق تمدن نوین اسلامی مؤثر باشند. شاخصه‌های مطرح در این تحقیق در پیوند با فرآیند پنج‌مرحله‌ای تمدن‌سازی ترسیم‌شده توسط مقام معظم رهبری، نقشی محوری ایفا می‌کنند. در امت اسلامی، این شاخصه‌ها، الگویی جهانی از تمدن اسلامی ارائه می‌دهند که عدالت و معنویت را متجلی می‌سازد. در نهایت یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد مقاومت اسلامی الگویی فراتر از دفاع صرف ارائه داده و به پویایی تمدنی، توسعه پایدار و ارتقای هویت جمعی منجر می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Study and analysis of the effects and results of the characteristics of Islamic resistance on modern Islamic civilization with emphasis on contemporary political and social interpretations

نویسنده English

Mohammad Akbari
Assistant Professor, Faculty of Quranic Sciences, Holy Quran University of Sciences and Education, Qom, Iran
چکیده English

In the face of cultural invasion, political domination, and military threats, Islamic resistance, as a genuine strategy in religious teachings, lays the groundwork for the revival of a modern Islamic civilization. This research, using an analytical-descriptive method, examines the main characteristics of Islamic resistance, including monotheism, remembrance of God, trust in God, unity of the word, formation of a resistance front, and obedience to Islamic leadership, and their effects on components such as self-esteem, stability, unseen help, dynamism, independence, and preparation for the emergence of the Imam of the Time (a.s.). Contemporary political and social interpretation refers to an approach that, considering the social and governmental needs of the time, reinterprets the teachings of the Quran in social and political arenas and reproduces concepts such as "enjoining the good as a system builder" and "resistance as the realization of justice." These interpretations, using text-based methods and paying attention to the interests of the message and the goals of the Sharia, seek to extract civilization-building strategies from the Holy Quran. By analyzing contemporary interpretations such as Fi Zilal al-Quran, Min Wahi al-Quran, Al-Kashif, Tasnim, Minna, Al-Manar, and Al-Munir, this article addresses the question of how the characteristics of Islamic resistance can be effective in realizing a new Islamic civilization. The characteristics discussed in this study play a pivotal role in the five-stage process of civilization-building outlined by the Supreme Leader. In the Islamic nation, these characteristics provide a universal model of Islamic civilization that manifests justice and spirituality. Ultimately, the findings of the present study show that Islamic resistance provides a model that goes beyond mere defense and leads to civilizational dynamism, sustainable development, and the promotion of collective identity. Keywords: Islamic resistance, modern Islamic civilization, monotheism, unity of the word, the emergence of the Imam of the Time (a.s.), resistance front, obedience to the leadership.

کلیدواژه‌ها English

Islamic resistance
modern Islamic civilization
monotheism
unity of the word
the emergence of the Imam of the Time (a.s.)
resistance front
obedience to the leadership
ابراهیم نژاد، محمدرضا، و پورعباس، محمد (1401). واکاوی مفهوم تمدن نوین اسلامی با رویکرد معناشناختی. مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 2(3)، 11–32. Dor: 20.1001.1.37952538.1400.1.1.1.9
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414). لسان العرب. بیروت، دارصادر.
احمدزاده، مصطفی، (1401). مبانی تفسیر اجتماعی. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم.
انوری، حسن (1381)، فرهنگ بزرگ سخن. تهران، سخن.
بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، دسترسی درhttps://farsi.khamenei.ir
جوادی آملی، عبدالله (1393). تفسیر تسنیم. قم، اسراء.
جوهری‌زاده، محمدرضا (بی‌تا)، تمدن و علوم اسلامی. تهران، سعیدی.
جهان‌بزرگی، احمد (1386)َ. متدولوژی تفسیر سیاسی. تهران، کانون اندیشه جوان.
حر عاملی، محمدبن حسن (1409). وسائل الشیعه. قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.
دهخدا، علی‌اکبر (1346)، لغت‌نامه. تهران. دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412). مفردات الفاظ القرآن. بیروت، دارالشامیة.
رجبی، علی‌اصغر (1398). تمدن نوین اسلامی، چالش‌ها و راهبردها. قم، معارف.
رشیدرضا، محمد (1414ق). تفسیرالقرآن الحکیم (تفسیر المنار). بیروت، دارالمعرفة.
رشیدی، بهروز (1392). امام خمینی و نهضت احیای تمدن اسلامی. تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
زحیلی، وهبه (1411). التفسیر الوسیط. دمشق، دارالفکر.
سید قطب، (1381). فی ظلال القرآن. بیروت،‌دارالشروق.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1314). تفسیرالمیزان. (محمدباقر موسوی همدانی، مترجم). قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
فضل الله، محمدحسین (1419). تفسیر من وحی القرآن. بیروت، دارالملاک.
کلینی، محمد بن یعقوب، (۱۳۶۵). الکافی. تهران، دارالکتب الاسلامیة.
محمدی اشتهاری، محمد (1381). سیرت پیشوایان در عزت و کرامت نفس. پاسدار اسلام، 22(249)، 17-19.
مدرسی، محمدتقی (1419). من هدی القرآن. تهران، دارالمحب الحسین.
مطهری، مرتضی (1371). استقلال و آزادی. کیهان فرهنگی، 9(93)، 24-25
معین، محمد (1384)، فرهنگ فارسی معین. تهران، نامن.
مغنیه، محمدجواد (1378). تفسیر کاشف. (موسی دانش، مترجم). قم، بوستان کتاب.
مکارم شیرازی، ناصر (1362) تفسیر نمونه. تهران، دارالکتب الاسلامیة.
مولایی نژاد، حبیب‌الله، و سعیدی‌پور، سیما (1398). بررسی امدادهای غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی. آفاق علوم انسانی، 3(29)، 141 – 154.
نصرتی، علی‌اصغر (1400). آثار و برکات مقاومت هوشمندانه جمهوری اسلامی ایران؛ آثار ملی، منطقه‌ای و جهانی. ره‌توشه، 2(8)، 57 – 68.
نفیسی، علی‌اکبر (1355)، فرهنگ نفیسی. تهران، خیام.

  • تاریخ دریافت 28 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 04 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1404