مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

تحلیل دلالت‌های تمدنی واژه فلاح در قرآن کریم با تأکید بر نقش امنیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی گرایش تاریخ تمدن اسلامی ،دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقر العلوم (ع)، قم، ایران
2 استاد گروه تاریخ، دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقر العلوم (ع)، قم، ایران
چکیده
واژه فلاح از مفاهیم بنیادین تمدنی است که علاوه بر بُعد فردی، در ساختارهای اجتماعی و امنیتی نیز نقشی اساسی دارد. این پژوهش با هدف تحلیل دلالت‌های تمدنی فلاح در قرآن کریم، با تأکید بر نقش امنیت، به بررسی مفهوم آن و پیوندش با عناصر کلیدی تمدن اسلامی می‌پردازد. روش تحقیق بر اساس چارچوب نظری ایزوتسو تنظیم شده و با بهره‌گیری از تفاسیر معتبر همچون طبری، مجمع‌البیان و المیزان، ابعاد مختلف ارتباط فلاح با امنیت اجتماعی و تمدنی مورد واکاوی قرار گرفته است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آیاتی مانند آل‌عمران (200) و انفال (45) با تأکید بر اصول اخلاقی، اجتماعی و عبادی، زمینه‌های تحقق امنیت پایدار و شکوفایی تمدنی را تبیین می‌کنند. همچنین، واژگان مرتبط با فلاح مانند تقوا، صبر، ذکر، اجتناب از گناه، شکر و علم، نقشی کلیدی در استقرار امنیت اجتماعی و توسعه تمدنی دارند.
نتایج تحقیق حاکی از آن است که فلاح در قرآن کریم نه‌تنها به رستگاری فردی، بلکه به بنیان‌گذاری نظام‌های اجتماعی و تمدنی پایدار و امن ارتباط دارد. این مفهوم، با پیوند دادن امنیت، معنویت و عدالت اجتماعی، زیربنایی برای شکل‌گیری تمدن اسلامی و استمرار آن فراهم می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the civilizational implications of the word "falah" in the Holy Quran with emphasis on the role of security

نویسندگان English

Mehdi Moori 1
Mohsen Alvira 2
1 PhD student in Islamic Studies, majoring in History of Islamic Civilization, Faculty of History and Political Studies, Baqir-ul-Ulum University, Qom, Iran
2 Professor, Department of History, Faculty of History and Political Studies, Baqir-ul-Ulum University, Qom, Iran
چکیده English

The word "fallah" is one of the fundamental concepts of civilization that, in addition to the individual dimension, also plays a fundamental role in social and security structures. This research aims to analyze the civilizational implications of "fallah" in the Holy Quran, emphasizing the role of security, and examines its concept and its connection with key elements of Islamic civilization. The research method is based on the theoretical framework of Izutsu and, using authoritative interpretations such as Tabari, Majma' al-Bayan, and al-Mizan, various dimensions of the relationship between "fallah" and social and civilizational security have been analyzed.
The research findings show that verses such as Al-Imran (200) and Anfal (45), emphasizing moral, social, and religious principles, explain the grounds for achieving sustainable security and civilizational prosperity. Also, words related to "fallah" such as piety, patience, remembrance, avoidance of sin, gratitude, and knowledge, play a key role in establishing social security and civilizational development.
The results of the research indicate that the concept of "Falaah" in the Holy Quran is not only related to individual salvation, but also to the establishment of stable and secure social and civilizational systems. This concept, by linking security, spirituality, and social justice, provides a foundation for the formation and continuation of Islamic civilization.

کلیدواژه‌ها English

Fallah
Quranic semantics
Islamic civilization
security
civilizational implications
قرآن کریم.
ابنخلدون، عبدالرحمن بن محمد (1385). مقدمه. (محمدپروین گنابادی، مترجم). تهران، علمی و فرهنگی.
ابنسعدی، حسین بن علی (1993 م). تاریخ اجتماعی اسلام. بیروت، دار صادر.
ابنعاشور، محمد بن طاهر (1420 ق). التحریر و التنویر. تونس، دار الحنون النشر والتوزیع.
ابنمنظور، جمالالدین محمد بن مکرم (1416 ق). لسان العرب. (محمدامین عبدالوهاب و محمدصادق عبیدی، مصححان). بیروت، دار احیاء التراث العربی.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (1371). تفسیر ابوالفتوح رازی. مشهد مقدس، بنیاد پژوهشهای اسلامی.
ایزوتسو، توشیهیکو (1373). خدا و انسان در قرآن. (احمد آرام، مترجم). تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
آشوری، داریوش (1383). دانشنامۀ سیاسی. تهران، مروارید.
بوزان، باری (1378). مردم، دولتها و هراس (عبدالرحمن عالم، مترجم)، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
بیات، بهرام (1388). جامعهشناسی احساس امنیت. تهران، امیرکبیر.
تجری، علی‌اصغر، و انصاری، معصومه (1393). منشأ امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم. مطالعات تفسیری، 5(19)، 141-154.
جوهری، اسماعیل بن حمّاد (1415). صحاح تاج اللغة و صحاح اللغه. بیروت، دار الکتاب العربی.
حویزی، عبدعلی (1383). نور الثقلین، قم، مطبعة العلمیه.
دهخدا، علیاکبر (1377). لغتنامۀ دهخدا، تهران، دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412 ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت، دار الکتاب.
رستمی، محمد(۱۳۹۳). فلاح در قرآن و نسبت آن با امنیت اجتماعی. تهران، سمت.
رشید رضا، محمد (1414 ق). تفسیر المنار. بیروت، دار المعرفه.
زمخشری، محمود بن عمر (1407 ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت، دار الکتاب العربی.
سویینی، بیل مک (1390). مقدمهای بر جامعهشناسی امنیت. (محمدرضا آهنی و محمدعلی قاسمی، مترجمان). تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن، قم. دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فخرالدین (1379ق). تفسیر مجمع البیان. بیروت، دار احیاء التراث العربی.
طبری، محمد بن جریر (1412 ق). تفسیر الطبری. بیروت، دار المعرفه.
عبداللهخانی، علی (1392). نظریههای امنیت. تهران، ابرار معاصر.
عزیزی‌نیا و فیاض (۱۴۰۲). نقش مؤثر سواد رسانه‌ای در امنیت فضای مجازی. اولین کنگره ملی فضای مجازی و گوشی‌های هوشمند؛ چالش‌ها و فرصت‌ها، تهران، دانشگاه جامع علمی‌کاربردی.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1409 ق). العین. (مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، محققان). قم، دار الهجره.
فرهنگ، سیدحسین (1379). لغت قرآن. تهران، علمی و فرهنگی.
فضل، حسن (1400). جایگاه و اهمیت امنیت اجتماعی در اسلام. پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، 3 (26)، 68-77.
فیروزآبادی، محمد بن یوسف (1415 ق). القاموس المحیط، بیروت، دار الکتب العلمیه.
فیومی، احمد بن احمد (1414 ق). مصباح المنیر. قم، دار الهجره.
قرطبی، محمد بن احمد (۱۴۰۵ ق). الجامع لاحکام القرآن. بیروت، دار الکتب العلمیه.
کاستلز، مانوئل (1384). عصر اطلاعات. (حسن چاوشیان، مترجم). تهران، طرح نو.
کیسی، مایکل (1395). امنیت ملی در جهان معاصر. (علی رضایی، مترجم). تهران، سمت.
مصطفوی، حسن (1374). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد.
مطهری، مرتضی (1363). مجموعه آثار. تهران، صدرا.
مطیع، مهدی، پاکتچی، احمد، و نامور مطلق، بهمن (1388). درآمدی بر استفاده از روشهای معناشناسی در مطالعات قرآنی. پژوهش دینی، 8 (18)، 105 -132.
معین، محمد(1387). فرهنگ فارسی. تهران، هنرور.
مغنیه، محمدجواد (1424 ق). تفسیر الکاشف. تهران، دار الکتب الاسلامیه.
موسوی، سید حسین (۱۳۹۸). نقش آموزه‌های قرآنی در تقویت امنیت اجتماعی و ملی. پژوهشنامه علوم سیاسی جهان اسلام، ۷( ۲)، ۸۵–۱۰۲.
نصری، قدیر (1390). درآمدی نظری بر امنیت جامعهای. (مفاهیم، مؤلفهها و نظریهها). تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نوبری، علیرضا، و اسماعیلی، علی (1398). مفهومشناسی امنیت در قرآن و زمینههای شکلگیری آن با تأکید بر روش معناپژوهی ایزوتسو. امنیت ملی، 10 (36)، 270-243.
ویلیامز، پل دی (1390). درآمدی بر بررسیهای امنیت. (علیرضا طیب، مترجم). تهران، انتشارات امیرکبیر.
هانتینگتون، ساموئل (1400). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی. (محسن ثلاثی، مترجم). تهران، نشر علم.

  • تاریخ دریافت 23 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 07 اردیبهشت 1404