مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

بررسی مولفه‌های غیر ساختاری فقه حکومتی در تمدن‌سازی اسلامی در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
بررسی مؤلفه‌های ساختاری و غیرساختاری تمدن‌سازی اسلامی از مسائل محوری منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای می‌باشد. بر این مبنا جهت شناخت مؤلفه‌های غیرساختاری فقه حکومتی(که با فقه سیاسی و فقهِ حکومت مساوق نمی‌باشد)  به طرح این سوال اصلی پرداخته شده است که در راستای اندیشه ایشان مهمترین مولفه‌های غیر ساختاری فقه حکومتی در فرایند تمدن سازی اسلامی چه مواردی می باشد؟ برای این منظور در این نوشتار تلاش شد با استفاده از روش تحلیل سیستمی، شاخصه­های غیر ساختاری فقه حکومتی در تمدن سازی اسلامی در اندیشه ایشان تحلیل و در نهایت دستاورد نهایی پژوهش این شد که شرایط استفاده از ظرفیت‌های فقه حکومتی در فرایند تمدن‌سازی عبارتند از: شرایط علّی: تحقق رویکرد منظومه‌ای به فقه، مراعات مصلحت، زمان و مکان در فرایند استنباط و رعایت غایات شارع در متن جامعه در استنباط احکام. شرایط زمینه‌ای: ایجاد و سازماندهی افراد و گروه‌های تحقق بخش فقه حکومتی. راهبردها: تسهیل فرایند شهروندی در استنباط احکام(کارآمدی) و تبدیل احکام فقهی به قوانین الزام­آور. پیامدها: برآورده کردن نیازهای جامعه، تحقق عملی جامعیت دین، بهره گرفتن از همه ابواب فقه، تعمیم جغرافیای مخاطبان
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Studying the Non-Structural Components of Government Jurisprudence in Islamic Civilization with Consideration to Ayatollah Khamenei's Intellectual System

نویسنده English

Hamidreza Moniri
Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده English

The study of the structural and non-structural components of Islamic civilization building is one of the central issues of Ayatollah Khamenei's intellectual system. On this basis, in order to identify the non-structural components of governmental jurisprudence (which is not consistent with political jurisprudence and government jurisprudence), the main question has been raised: What are the most important non-structural components of governmental jurisprudence in the process of Islamic civilization building, according to his thought? For this purpose, this article attempted to analyze the non-structural characteristics of governmental jurisprudence in Islamic civilization building in his thought using the method of systemic analysis, and ultimately the final achievement of the research was that the conditions for using the capacities of governmental jurisprudence in the process of civilization building are: causal conditions; realization of a systematic approach to jurisprudence, consideration of expediency, time and place in the process of inference and observance of the goals of the legislator in the context of society in inferring rulings. Contextual conditions; creation and organization of individuals and groups that implement governmental jurisprudence. Strategies; Facilitating the citizenship process in deducing rulings (efficiency) and transforming jurisprudential rulings into binding laws. Consequences: Meeting the needs of society, practically realizing the comprehensiveness of religion, benefiting from all branches of jurisprudence, generalizing the geography of the audience.

کلیدواژه‌ها English

Government Jurisprudence
Islamic Civilization Building
Ayatollah Khamenei's Intellectual System
Systemic Analysis
استادیان‌خانی، علیرضا، و مولوی وردنجانی، عیسی (1399). بررسی نقش حوزه علمیه در ساخت بعد معرفتی تمدن اسلامی با تأکید بر اندیشه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. علم و تمدن در اسلام، 6(2)، 109-91 .
استراوس، آنسلم و کوربین، جولیت (1384). اصول و روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی: روش ها و شیوه‌ها. (بیوک محمدی، مترجم). تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ایازی، محمدعلی (1389). ملاکات احکام و شیوه‌های استکشاف آن. قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ایزدهی، سید سجاد (1394). ماهیّت فقه سیاسی. حقوق اسلامی،  12(44)، 177-153.
ایزدهی، سید سجاد (1396). قلمرو فقه سیاسی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای. فصلنامه حکومت اسلامی، 84(2)، 26-5.
ایزدهی، سید سجاد (1399). ماهیّت و ویژگی های فقه حکومتی. حکومت اسلامی، 1(95)، 26-5. 
بیانات و پیام‌های آیت‌الله خامنه‌ای، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir.
پیروزمند، علیرضا، و خورشیدی، محمد (1398). مولفه­های ساختاری تمدن سازی اسلامی(با رویکرد آینده­پژوهی)، نشریه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی ، 3(1)، 329-359.
جناتی، محمد ابراهیم (1374). ادوار فقه، تهران، کیهان.
خانی، مهدی (1395). طراحی و تدوین نقشه راه دولت اسلامی. قم، بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی.
خدادی، حسن، و منیری حمزه کلایی، حمیدرضا (1398). الگوی جستاری تشکیل دولت اسلامی با تاکید بر امت دولت ساز، نشریه پژوهش های سیاست اسلامی، 7(16)، 183-156.
خسروپناه، عبدالحسین (1396). منظومه فکری حضرت آیت العظمی خامنه­ای (نظام بینشی، کنشی و منشی). تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
دانایی فرد، حسن و امامی، سیدمجتبی (1386). استراتژی های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه پردازی داده بنیاد. اندیشه مدیریت راهبردی، 1(2)، 69 - 98.
ذوالفقاری، محمد، و سیدیان، سید مهدی (1391). فقه حکومتی؛ چیستی، چرایی، چگونگی. معرفت سیاسی، 14(1)، 67-49.
رضائیان، علی (1383). تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم‌ها. تهران، سمت.
سیفی، علی‌اکبر (1425). مبانی الفقه الفعال فی القواعد الفقهیة الأساسیة. قم، دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین (1378). تفسیر المیزان. (سیدمحمدباقر موسوی همدانی، مترجم). قم، دفتر انتشارات اسلامی.
علاقه بند، علی (1375). مدیریت عمومی. تهران، روان.
فیرحی، داود (1382). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران، سمت.
قوام، عبدالعلی (1385). سیاست‌های مقایسه‌ای. تهران، سمت.
لک‌زایی، نجف (الف) (1389). روش شناسی اندیشۀ سیاسی امام خمینی(ره). رهیافت‌های سیاسی، 1(23)، 99-77.
لک‌زایی، نجف (ب) (1389). مسایل فقه سیاسی. دانش سیاسی، 6(1)، 149-127.
محمدیان، علی، و کشاورزی ولدانی، مرتضی.(1402). تحلیل مؤلفه­ها و مصادیق فقه تمدن­ساز در منظومه­ی فکری آیتالله خامنه­ای. مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 6(1)، 58-25.
مرتضوی شاهرودی، سید محمود، ساجدی، ابوالفضل، و مصباح، علی (1397). بررسی و نقد مبانی هرمنوتیکی پل ریکور. کلام اسلامی، 27(105) ،150-115.
مشکانی، عباسعلی، و مشکانی، عبدالحسین (1390). پارادایم فقه حکومتی، با محوریت دیدگاه­های آیت‌الله العظمی خامنه‌ای. معرفت، 1(9)، 75-53.
مشکانی، عباسعلی، و مشکانی، عبدالحسین (1392). فقه حکومتی؛ نرم افزار توسعه انقلاب اسلامی. مطالعات انقلاب اسلامی، 1(32)، 97-118.
مطهرى، مرتضى (1372)، ‏مجموعه آثار استاد شهید مطهرى. قم، صدرا.
مطهرى، مرتضى (بی‌تا). یادداشتهاى استاد مطهرى. تهران، صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر(1385). دائرة المعارف فقه مقارن. قم، مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (علیه السلام).
موسوی خمینی، سید روح‏الله (1378). صحیفه امام. تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
مهریزی، مهدی (1376). فقه حکومتی. نقد و نظر، 3(12) ، 165-141.
میرمحمدی، سیدجمال‌الدین (1399). نقش فقه در تمدن اسلامی. تمدن اسلامی و دین پژوهی،1(6)، 152-136.
واله، حسین (1390). زمینه‌گرایی در فقه. نقد و نظر، 1(2)، 106-75.
وحیدی‌منش، حمزه علی (1386). عناصر تمدن‌ساز دین اسلام. معرفت، 1(123) ،34-15.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (علیهم السلام).
یداللهی فارسی، جهانگیر، زالی، محمدرضا، و باقری فرد، سید مرتضی(1390). شناسایی عوامل ساختاری موثر بر توسعه کارآفرینی دانشگاهی؛ مطالعه موردی دانشگاه جامع علمی-کاربردی. سیاست علم و فناوری، 4(3)، 33-17.
 

  • تاریخ دریافت 06 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 27 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 27 فروردین 1404