مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

علم نافع تمدن ساز در اندیشه‌ آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشکده انقلاب اسلامی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده
اهتمام به علم از مهم‌ترین دغدغه‌های حیات بشری بوده است. تلاش بشر بر این بوده تا با دسترسی به علم، زمینه‌های رفاه و آسایش بیشتر را برای خود فراهم آورد. جوامع طالب علم توانسته‌اند زمینه‌های برتری‌جویی را در عرصه‌های مختلف در پیش بگیرند. در اسلام علم موردتوجه اساسی قرارگرفته آیات آغازین نازل‌شده به علم اختصاص‌یافته است. متفکران جهان اسلام تلاش کرده‌اند اهمیت علم و توجه اسلام به مبانی علم را مورد کنکاش قرار دهند. در این پژوهش تلاش بر این بوده است تا اندیشه‌ی آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان متفکر و رهبر نظام اسلامی در باب علم، علم نافع و تأثیر آن در ظهور و بروز تمدن نوین اسلامی به بحث گذاشته شود. روش به‌کاررفته در این پژوهش روش تحلیل مضمون است. سؤال نویسنده این‌که علم نافع در نگاه آیت‌الله خامنه‌ای شامل چه شاخصه‌هایی است و این علم در فرآیند ظهور و بروز تمدن چه جایگاه و نقشی را بر عهده دارد؟ یافته‌ها بیانگر این است که علم در باور فکری آیت‌الله خامنه‌ای زمانی موردتمجید است که برای جامعه و حیات بشری در ابعاد مختلف مادی و معنوی سعادت آفرین باشد و انسان را در مسیر هدایت الهی قرار دهد و نیازهای ضروری او را تأمین کند. برای علم نافع ویژگی‌هایی چون رفع نیازهای ضروری انسان، تأمین سعادت مادی و معنوی، کاربردی بودن، مانع دین نبودن، اخلاص و امثال آن طرح بحث شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the theme of the category of useful science and its application in the emergence of modern Islamic civilization In the thought strategy of Ayatollah Khamenei

نویسنده English

saeed ghorbani
Assistant Professor, Islamic Revolution Research Institute, Research Institute of Human Sciences and Cultural Studies
چکیده English

توجه به علم از مهم‌ترین دغدغه‌های حیات بشری بوده و هست. تلاش بشر بر این بوده است تا با دسترسی به علم، زمینه‌های رفاه و آسایش بیشتر را برای خود فراهم کند. جوامعی که به‌نوعی طالب علم بوده‌اند توانسته‌اند زمینه‌های برتری‌جویی را در عرصه‌های مختلف در پیش بگیرند. در اسلام علم موردتوجه اساسی قرارگرفته است و آیات آغازین نازل‌شده به علم اختصاص‌یافته است. متفکران جهان اسلام هرکدام تلاش کرده‌اند اهمیت علم و توجه اسلام به مبانی علم را مورد کنکاش قرار دهند. در این پژوهش تلاش بر این بوده است تا اندیشه ی آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان متفکر و رهبر نظام اسلامی در باب علم، علم نافع و تأثیر آن در ظهور و بروز تمدن نوین اسلامی به بحث گذاشته شود. روش به‌کاررفته در این پژوهش روش تحلیل مضمون می‌باشد. سؤال نویسنده این‌که علم نافع در نگاه آیت‌الله خامنه‌ای شامل چه شاخصه‌هایی است و این علم در فرآیند ظهور و بروز تمدن چه جایگاه و نقشی را بر عهده دارد؟ یافته‌ها بیانگر این است که علم در باور فکری آیت‌الله خامنه‌ای زمانی مورد تمجید است که برای جامعه و حیات بشری در ابعاد مختلف مادی و معنوی سعادت آفرین باشد و انسان را در مسیر هدایت الهی قرار دهد و نیازهای ضروری او را تأمین کند. برای علم نافع ویژگی‌هایی چون رفع نیازهای ضروری انسان، تأمین سعادت مادی و معنوی، کاربردی بودن، مانع دین نبودن، اخلاص و امثال آن طرح بحث شده است.

کلیدواژه‌ها English

Useful science
Islamic civilization
modern Islamic civilization
ethics
قرآن کریم.
اخوان کاظمی، بهرام (1390). تحقق علم نافع، راهبردی بنیادین در اصلاح و اعتلای علمی کشور، معرفت در دانشگاه اسلامی، 15 (4)، 4-25.
اکبری، مرتضی؛ و رضایی، فریدون (1393). واکاوی شاخصههای تمدن نوین اسلامی در اندیشۀ مقام معظم رهبریK، الگوی پیشرفت اسلامی و ایرانی، 3 (5)، 108-85. dor: 20.1001.1.23295599.1394.3.5.4.7.
بیانات آیتالله خامنهای، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir
جمشیدی، محمدحسین؛ قربانی، سعید؛ و عارفی، اسماعیل (1398). بایستههای فرهنگی تمدن نوین اسلامی از منظر آیتالله خامنهایK، جستارهای انقلاب اسلامی، 1 (2)، 25-51.
حاجیخواجهلو، صالح رشید؛ علمالهدی، جمیله؛ و ابوالقاسمی، محمود (1401). نگاشت نظام مسائل سیاستگذاری تولید علم نافع، راهبرد فرهنگ، 15 (57)، 95-136.
درخشه، جلال و همکاران (1394). تحلیل مضمونی اعتماد در اندیشۀ آیتالله خامنهای، جستارهای سیاسی معاصر، 6 (17)، 53 -72.
دهقانی، محمد (1400). عوامل شکوفایی علم در تمدن اسلامی و بازآفرینی نقش آن در تمدن نوین اسلامی، مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 1 (1)، 131-148. dor: 20.1001.1.37952538.1400.1.1.6.4.
روستایی، زینب؛ و هاشمی، سیدهفاطمه (1394). علم نافع و شاخصهای آن از منظر اهلبیت، مجموعه مقالات نخستین همایش اهلبیت‰ و تولید علم.
رهنمایی، سیداحمد؛ و شهابینژاد، احسان (1402). ملاکهای علم نافع از منظر اسلام و غرب با تأکید بر اندیشۀ امام خمینی و رهبر معظم انقلاب، معرفت، 32 (1)، 67-77..dor: 0000-0002-7127-1348
سلطانی، مصطفی؛ فرمانیان، مهدی؛ و روحی، نبیالله (1398). بنیانهای فکری تمدن نوین اسلامی در اندیشۀ مقام معظم رهبری، مطالعات راهبردی ناجا، 4 (14)، 5-29.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1395). غرر الحکم و درر الکلم، قم،مؤسسۀ فرهنگی دار الحدیث.
غفاری هشجین، زاهد؛ و ناصرخاکی، حسن (1395). زمینهها و بایستههای تحقق تمدن نوین اسلامی از منظر تمدنگرایان، علوم سیاسی، 19 (75)، 123-150. dor:10.22081/PSQ.2017.22636.
فروتنی، زهرا؛ و بحرانی، عطیه (1402). علم و فناوری در چشمانداز تمدن نوین اسلامی از منظر امام خامنهای، مدیریت اسلامی، 31 (2)، 205-238. .dor:20.1001.1.22516980.1402.31.2.5.3
فولادی، محمد؛ و حسینی، فاطمهالسادات (1398). تحلیلی بر ابعاد و مؤلفههای تمدن نوین اسلامی از منظر مقام معظم رهبری، معرفت فرهنگی اجتماعی، 11 (1)، 47-70.
قربانی، سعید؛ و طاهرخانی، فاطمه (1400). واکاوی موانع عرفی شدن حکومت دینی در افکار و باور آیتالله مطهری با استفاده از روش تحلیل مضمون، مطالعات انقلاب اسلامی، 18 (67)، 205-232.
قربانی، سعید؛ و یوسفی، بتول (1402). موانع عرفی شدن نظام سیاسی در اسلام براساس اندیشۀ آیتالله جوادی آملی با بهرهگیری از روش تحلیل مضمون، جستارهای سیاسی معاصر، 14 (1)، 1-30..dor:10.30465/CPS.2022.39553.2932
محققیان، زهرا؛ و مصعد، مینا (بیتا). علم نافع، ملاکها و معیارها از منظر اهلبیت، مجموعه مقالات نخستین همایش اهلبیت‰ و تولید علم.
محمدی ریشهری، محمد (1384). میزان الحکمه، قم، دار الحدیث.
نصیری، علیاصغر (1394). جایگاه سرمایۀ اجتماعی در تحقق تمدن نوین اسلامی در اندیشۀ امام خمینی، حکومت اسلامی، 24 (4)، 105-128.
یاقوتی، ابراهیم (1398). مؤلفهها و راهکارهای تمدن نوین اسلامی در اندیشههای امام خمینی و مقام معظم رهبریK، شاهد اندیشه، 1 (1)، 107-138.

  • تاریخ دریافت 17 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 23 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 25 اسفند 1403