مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

تمدن نوین اسلامی ، راهبرد عبور از تمدن غرب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، پژوهشکده الهیات و معارف اسلامی، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع)، قم، ایران
چکیده
چگونگی رویارویی با تمدن غرب یکی از مسائل مهمی است که اندیشمندان اسلامی را به تفکر واداشته است. به ویژه بعد از بیداری اسلامی این تکاپوی فکری در جهان اسلام شدت یافته است و هنوز هم این موضوع معرکه آراست. این نوشتار در پی پاسخ به این مسئله است که راه عبور از تمدن غرب چیست؟ نوع پژوهش از نظر هدف توسعه‌ای، و از نظر روش، توصیفی – تحلیلی است. در گردآوری داده ها نیز از روش های اسنادی و کتابخانه ای استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد ما باید در قامت تمدنی به مواجهه با تمدن غرب برویم و از آن عبور کنیم. برای عبور از تمدن غرب، ابتدا باید به غرب شناسی انتقادی روی آورد؛ همان گونه که غرب نیز با شرق شناسی به شناخت شرق و تمدن های شرقی از جمله تمدن اسلامی رسید. در گام بعد باید افول و انحطاط تمدن غرب را، که هم خود غربی ها و هم شرقی ها به آن پی برده اند، گفتمان سازی کرد و تمدن غرب را به عنوان تمدن رقیب از صحنه کارزار کنار زد و الگوی جایگزین ارائه کرد. در این میان، بهترین الگو تمدن نوین اسلامی است که نقطه آغاز آن با انقلاب اسلامی ایران بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The new Islamic civilization ,the strategy of crossing the western civilization

نویسنده English

Habib Zamani Mahjoub
Associate Professor, Department of Islamic History and Civilization, Research Institute of Theology and Islamic Studies, Imam Sadiq Research Institute of Islamic Sciences, Qom, Iran
چکیده English

How to face the western civilization is one of the important issues that has made Islamic thinkers to think. Especially after the Islamic awakening, this intellectual effort has intensified in the Islamic world, and it is still a controversial issue. This article seeks to answer the question, what is the way to cross the western civilization? The type of research is developmental in terms of purpose, and descriptive-analytical in terms of method. Documentation and library methods have also been used in data collection. The findings of the research show that we must face the western civilization as a civilization and overcome it. In order to pass through Western civilization, one must first turn to critical Western studies; In the same way, the West came to know the East and Eastern civilizations, including Islamic civilization, through Orientalism. In the next step, the decline and degeneration of Western civilization, which both Westerners and Easterners themselves have realized, should be made a discourse, and Western civilization should be removed from the campaign scene as a competing civilization and an alternative model should be presented. Meanwhile, the best model is the new Islamic civilization, which started with the Islamic Revolution of Iran.

کلیدواژه‌ها English

The West
Western Civilization
Islamic Modern Civilization
Iran's Islamic Revolution
ابوالقاضی، سعید. (1394). تمدن سازی نوین اسلامی؛ بایدها و نبایدها، اندیشه تمدنی اسلام، 1 (1)، 139-128.
ابوالنصر، فضیل. (1378). رویارویی غرب گرایی و اسلام گرایی. (حجت الله جودکی، مترجم). تهران، وزارت امور خارجه.
احمد، زکی. (1991). الحرکة الاسلامیة و معالم المنهج الحضاری. بیروت، دار البیان العربی.
آدمیت، فریدون. (1340). فکر آزادی و مقدمه مشروطیت. تهران، تابان.
آوینی، سیدمرتضی. (1381). توسعه و مبانی تمدن غرب. تهران، ساقی.
بابایی، حبیب الله. (1398). غیریت غربی در فرایند تمدنی جمهوری اسلامی، کارکردهای غیریت های تمدنی در صورت بندی امت اسلام. عیار تمدنی جهوری اسلامی ایران. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
بابائی، حبیب اله. (1403). درآمدی بر مسئله شناسی تمدنی جهان اسلام. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
باقری، سیامک. (1400). جهاد ترکیبی در شرایط تهاجم ترکیبی دشمن. قم، زمزم هدایت.
برزگر، ابراهیم. (1390). علوم انسانی و تمدن سازی در ایران معاصر؛ رهیافتی میان رشته ای. آفاق تمدنی انقلاب اسلامی. به کوشش جلال درخشه. تهران، دانشگاه امام صادق.
بیانات آیت الله خامنه ای، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir
بیگدلى، عطاءالله. (1396). تمدن‌شناسی، درآمدی بر ظهور و افول تمدن‌ها و وضعیت تمدن انقلاب اسلامی. تهران، بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق.
پورکیانی، محمد؛ حاجی­پور کریمی، محمدصادق. (1402). تبادل تمدنی؛ نزاعی بر سر امکان یا امتناع، مطالعات میان رشته ای تمدنی انقلاب اسلامی، 6(2)، 73-47.
توانا، محمدعلی. (1395). آسیب شناسی مطالعات تمدنی. تمدن پژوهی: مطالعات مفهومی تمدن اسلامی. تهران، جامعه شناسان.
توینبی، آرنولد. (1373). جنگ و تمدن (چکیده ای از پژوهشی در تاریخ). (خسرو رضایی، مترجم). تهران، علمی و فرهنگی.
جمعی از نویسندگان. (1398). چیستی تمدن. (محمدحسین صالحی، مترجم). قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگی اسلامی.
حائری، عبدالهادی. (1367). نخستین رویاروییهای اندیشه­گران با دو رویه تمدن بورژوازی تمدن غرب. تهران، امیرکبیر.
حسینی، سیدحسین (1395). تمدن پژوهی، ضرورت ها و مفهوم یابی. تمدن پژوهی: مطالعات مفهومی تمدن اسلامی. تهران، جامعه شناسان.
خامنه ای، علی. (1391). دوران جدید عالم؛ گفتمان انتقادی انقلاب اسلامی در شناخت تجدد و غرب بر اساس بیانات حضرت آیت الله العظمی خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی. به کوشش سعید اشیری. تهران، انتشارات انقلاب اسلامی (وابسته به موسسه پژوهشی  فرهنگی انقلاب اسلامی).
خسروپناه، عبدالحسین، و شاهرخ اصفهانی، مهدی. (1396). تمدن اسلامی. منظومه فکری آیت الله العظمی خامنه ای(نظام بینشی، منشی و کنشی). به کوشش عبدالحسین خسروپناه و جمعی از همکاران. تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
داوری اردکانی، رضا. (1378). فرهنگ، خرد و آزادی. تهران، ساقی.
داوری اردکانی، رضا. (1379). اوتوپی و عصر تجدد. تهران، ساقی.
داوری اردکانی، رضا. (1384). ما و راه دشوار تجدد. تهران، ساقی.
داوری اردکانی، رضا. (1387). انقلاب اسلامی و وضع کنونی عالم. تهران، مهر نیوشا.
داوری اردکانی، رضا. (1401). درباره غرب. تهران، هرمس.
داوری اردکانی، رضا. (1363). شمه ای از تاریخ غرب زدگی ما (وضع کنونی تفکر در ایران). تهران، انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (سروش).
دهشیری، محمدرضا. (1393). بازتاب های انقلاب اسلامی در ساختار و فرایند نظام بین الملل، بازتابهای انقلاب اسلامی ایران. تهران، سمت.
رهدار، احمد. (1393). غرب شناسی علمای شیعه در تجربه ایران معاصر. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
رولاند، بنیامین ام. (1398). بازاندیشی نظریه اشپنگلر در مورد افول غرب. آیا غرب رو به افول است؟ چشم اندازهای اقتصادی، تاریخی و نظامی. ویراستار بنیامین ام. رولاند. (داود رضایی اسکندری، مترجم). تهران، وزارت امورخارجه.
رینگر، رابرت جی. (1365). فروپاشی تمدن غرب. (احمد تقی پور، مترجم). تهران، شرکت انتشاراتی رسام.
السون، استیو. (1400).  علم؛ مرز بی انتها. (آریا متین، مترجم). تهران، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با همکاری انجمن فیزیک ایران.
طاهری خسروشاهی. (1403). یک ذره بیشتر از صفر: ناشناختگی خلاق انقلاب اسلامی با تاکید بر اندیشه ی سیاسی آیت الله العظمی خامنه ای. قم، دفتر نشر معارف.
عرفان منش، ایمان. (1402). تمدن-جامعه شناسی؛ رویکردی انتقادی و تحولی از دریچه فلسفه تاریخ و تمدن. تهران، دانشگاه امام صادق.
علی الربیعو، ترکی، و میلاد، زکی. (1398). اسلام و غرب، از امروز تا فردا. (زهرا بدرلو و سیدمرتضی حسینی فاضل، مترجم). قم، زمزم هدایت.
فروید، زیگموندف. (1382). تمدن و ملالت های آن. (محمدمبشری، مترجم). تهران، نشر ماهی.
فیاض بخش، علی. (1402). معنای جمهوری اسلامی ایران. قم، فیض فرزان.
کالئو، دیوید. (1398). افول به سبک آمریکایی، آیا غرب رو به افول است؟ چشم اندازهای اقتصادی، تاریخی و نظامی. ویراستار بنیامین ام. رولاند. (داود رضایی اسکندری، مترجم). تهران، وزارت امورخارجه.
کچوئیان، حسین. (1389). تجددشناسی و غرب شناسی، تهران، امیرکبیر.
گنون، رنه. (1387). بحران دنیای متجدد. (حسین عزیزی، مترجم). تهران، حکمت.
لاور، رابرت. اچ. (1373). دیدگاه‌هایی درباره دگرگونی اجتماعی. (کاووس سیدامامی، مترجم). تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
لوکاس، هنری. (1366). تاریخ تمدن از کهن ترین روزگار تا سده ما. (عبدالحسین آزرنگ، مترجم). تهران، مؤسسه کیهان.
ماری، داگلاس. (1399). مرگ غریب اروپا: مهاجرت، هویت ، اسلام. (حمیدرضا حبیبی، مترجم). تهران، نشر هنوز.
ملکوتیان، مصطفی. (1394). ظهور تمدن نوین اسلامی و افول تمدن غربی. مجموعه مقالات همایش ملی تمدن نوین اسلامی. تهران، دانشگاه شاهد.
متقی، ابراهیم. (1391). رویارویی غرب معاصر با جهان اسلام. تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
متولی امامی، سیدمحمدحسین. (1398). تصرف؛ الگوی مواجهه اصیل جمهوری اسلامى با تمدن غربى. اسلام و مطالعات اجتماعی، 6(24)، 78-57.
مجتهدی، کریم. (1373). نگاهی به فلسفه های جدید و معاصر در جهان غرب. تهران، امیرکبیر.
مطهری، مرتضی. (1387).  مجموعه آثار. تهران، صدرا.
مظاهری مقدم، ابوذر. (1393). افق تمدنی آینده انقلاب اسلامی. اصفهان، نشر آرما.
مظفری، مهدی. (1395). آیا می توان تمدنی زوال یافته را بازسازی کرد؟ تمدن اسلامی یا اسلام مدنی؟. راه ناهموار تمدن: هفت مقاله درباره تمدن. (محمد ملاعباسی، مترجم). تهران، ترجمان علوم انسانی.
معلوف، امین. (1400). تمدن ها در حال غرق شدن. (حمید نوعی، مترجم). تهران، صمدیه.
مودودی، ابوالأعلی. (2536). اسلام و تمدن غرب. (ابراهیم امینی، مترجم). تهران، کانون انتشار.
موسوی لاری، سیدمجتبی. (1360). سیمای تمدن غرب. قم، دفتر انتشارات اسلامی.
میرباقری، سید محمدمهدی. (1398). عصر جدید؛ خوانشی از مفاهیم و راهبرد‌های بیانیه گام دوم. قم، تمدن نوین اسلامی.
میرباقری، سید محمدمهدی. (1395 الف). بررسی نظریات تحلیل نسبت به تمدن غرب.  دسترسی در سایت http://mirbaqeri.ir/articles - 1298/
میرباقری، سید محمدمهدی. (1395 ب). چگونگی مواجهه با اصلی‌ترین چالش انقلاب اسلامی. دسترسی در سایت https://www.foeq.ir/vdcgr7934ak9y.pra.html، 17 مهر 1395.
نجفی، موسی. (1396). تمدن رضوی (مولفه های تمدن ساز در مکتب سیاسی امام رضا). اصفهان، آرما.
نصر، حسین. (1375). جوان مسلمان و دنیای متجدد. (مرتضی اسعدی، مترجم). تهران، طرح نو.
واعظی، رضا. (1398). انقلاب اسلامی ایران و چرخش تمدنی جهان به سوی شرق. تهران، دانشگاه صدا و سیما. 
هانتینگتون، ساموئل پی. (1378). برخورد تمدن ها و و بازسازی نظم جهانی. (محمدعلی حمیدرفیعی، مترجم). تهران، دفتر پژوهشهای فرهنگی.
 Nasr, Seyyed Hossein. (2004). “Civilizational Dialogue and the Islamic World”,http://www.islamonline.net/english/Contemporary/2004/08/article01c.shtml#

  • تاریخ دریافت 30 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 20 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 20 مهر 1403