مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

بررسی اندیشه تمدنی شهید بهشتی در بُعد فقهی-سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه ایرانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
2 کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
تمدن‌سازی نوین اسلامی از مفاهیم مطرح در دوران معاصر هست که به دنبال نوسازی تمدن اسلامی بر پایه آموزه‌های اسلامی است. انقلاب اسلامی ایران را می توان یکی از گام‌های عملی در جهت تحقق این هدف دانست. از بنیانگذاران و پشتوانه‌های فکری این انقلاب، آیت الله بهشتی است. با این حال، اندیشه‌های ایشان از بُعد تمدن سازی نوین اسلامی هنوز واکاوی و بررسی نشده است. در این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال هستیم که ایشان در بعد اندیشه‌ای به عنوان یک شخصیت سیاسی و فقهی برجسته، چه نگاهی به تمدن نوین اسلامی داشته و اندیشه‌های ایشان در رابطه با تمدن‌سازی نوین اسلامی، چه مؤلفه‌ها و ویژگی‌هایی داشته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اگرچه شهید بهشتی به صراحت در خصوص تمدن اظهار نظر نکرده است؛ اما بر اساس آثار علمی به جای مانده و نیز مبارزات انقلابی ایشان میان اندیشه و عمل ایشان با مؤلفه‌های تمدن‌سازی نسبت‌های معناداری وجود دارد. ایشان در بُعد نظری با توجه به مطالعات فلسفی خود، قائل به تبیین فلسفی از سیاست توحیدی بود و اندیشه سیاسی حکومت در اسلام و مصادیق حاکمیت در آن را از جنبه سیاسی تمدن‌سازی نوین اسلامی مورد توجه قرار داده است. در بُعد فقهی عمده تلاش شهید بهشتی معطوف بر تبیین فقهی اصل ولایت فقیه به مثابه نظریه غایی حاکمیت شیعه در عصر غیبت بوده است. در بُعد عملی نیز شهید بهشتی از پیشتازان تمدن سازی اسلامی از منظر سیاسی در زمان حیات خود بوده است؛ به گونه‌ای که ضمن ایجاد نهادهای مدنی در نظام اسلامی به پیاده سازی فقه سیاسی اسلام در جامعه اقدام کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the civilizational thought of Shahid Beheshti in the jurisprudential-political dimension

نویسندگان English

arman forouhi 1
Mohadeseh Ghanbari 2
1 Assistant Professor, Department of Iranian Studies, Faculty of Humanities, Meybod University, Meybod, Iran.
2 MA in Iranian Islamic History, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Isfahan University, Isfahan, Iran
چکیده English

Modern Islamic civilization-building is a concept in contemporary times aimed at revitalizing Islamic civilization based on Islamic teachings. The Islamic Revolution of Iran can be seen as a practical step towards achieving this goal. One of the founders and intellectual pillars of this revolution is Ayatollah Beheshti. However, his ideas regarding modern Islamic civilization-building have yet to be thoroughly examined and analyzed. This study seeks to answer the question of how he, as a prominent political and religious figure, viewed modern Islamic civilization and what elements and characteristics his thoughts contained in relation to civilization-building.
The research findings indicate that although Martyr Beheshti did not explicitly state opinions about civilization, there are meaningful connections between his thoughts and actions and the components of civilization-building, based on his surviving scholarly works and revolutionary activities. In the theoretical dimension, based on his philosophical studies, he advocated for a philosophical explanation of monotheistic politics and focused on the political thought of governance in Islam and its examples from the political aspect of modern Islamic civilization-building.
In the jurisprudential dimension, Martyr Beheshti’s primary efforts were focused on the jurisprudential explanation of the principle of the Guardianship of the Islamic Jurist (Wilayat al-Faqih) as the ultimate theory of Shiite governance in the era of occultation. Practically, Martyr Beheshti was a pioneer of Islamic civilization-building from a political perspective during his lifetime, establishing civil institutions within the Islamic system and implementing Islamic political jurisprudence in society.

کلیدواژه‌ها English

Shahid Beheshti
civilization building
modern Islamic civilization
jurisprudence
politics
قرآن کریم.
صحیفه سجادیه.
اطهری، سیدحسین و درودی، مسعود. (1392). بررسی تطبیقی آزادی از نگاه امام خمینی(ره) و آیت‎الله شهید بهشتی. پژوهش‎نامه انقلاب اسلامی، 3 (9)، 91-108.
انصاری، منصور و خدائی داش تپه، توحید. (1396). رابطه دولت و مردم در جوامع اسلامی در اندیشه سیاسی شهید بهشتی: مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، 4 (12)، صص 88-63.Dor: https://doi.org/10.22070/nic.2019.915
بایرامی، سمانه. (1389). مبارزات سیاسی آیت‎الله بهشتی. فصلنامه مطالعات تاریخی، 8 (29)، 92- 113.
بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای شورای عالی «مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»، 06/02/1395، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=32895
پورمحسن، سمر. (1386). آموزش و سازماندهی در طوفان انقلاب نگاهی به برخی خصوصیات شخصیتی، مدیریتی، آموزشی و سیاسی شهید آیت الله بهشتی، سوره  اندیشه، 33، 59-56.
تقی‎زاده، بیژن. (‎‎1388). بازخوانی ادعای برتری‎جویانه و نژادپرستانه قوم یهود از منظر آیت‎الله شهید بهشتی، فصلنامه تخصصی 15 خرداد، 6 (20)، 304-323.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1380). نقش آزادی در تربیت کودکان. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1381). آزادی، هرج و مرج و زورمداری. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1383). ولایت، رهبری، روحانیت. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1384 الف). موسیقی و تفریح در اسلام. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1384 ب). نماز چیست؟. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1385 الف). سه‎گونه اسلام. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1385 ب). شور شگرف حق باوری شهید بهشتی در آیینه روایت خود. شاهد یاران، 8، 8-10.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1386 الف). شناخت اسلام. تهران: بنیاد نشرآثار و اندیشه‎های شهید بهشتی.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1386 ب). بانکداری، ربا و قوانین مالی در اسلام. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1386 ج). حق و باطل از دیدگاه قرآن. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1387). محیط پیدایش اسلام. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1390 الف). پیامبری از نگاهی دیگر. بنیاد نشرآثار و اندیشه های شهید آیت‎الله دکتر بهشتی، تهران: روزنه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1390 ب). حج در قرآن. تهران: بقعه.
حسینی بهشتی، سید محمد. (1390 ج). خدا از دیدگاه قرآن. تهران: بقعه.
حسینی خامنه‎ای، سید علی. (1385). در وجود آیت‎الله بهشتی لطایفی بود که همه را جذب می‎کرد: کارنامه علمی و عملی شهید بهشتی در گفت‎وشنود با رهبر معظم انقلاب. شاهد یاران، 8، 3-7.
خوش‎بیان سروستانی، امین و ماهر، مهرو. (1395). بررسی جایگاه تحزب در اندیشه شهید بهشتی. مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 2 (1/2)، 1-6.
زمانی، امین. (1397). بررسی نسبت عدالت و حکمرانی خوب در اندیشه نوگرایان دینی ایران (امام خمینی، شهید بهشتی، شهید مطهری). پایان‎نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه یاسوج.
شفیعی، مهدی.(1399). نقش روحانیت در فرایند تمدن سازی اسلامی از منظر مقام معظم رهبری. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم.
عابدی اردکانی، محمد و نظری، محمدعلی. (1394). جامعه اسلامی و ماهیت رهبری در اندیشه سیاسی شهید بهشتی با تأکید بر نظریه امامت و امت. فصلنامه پژوهش‎های سیاست اسلامی، 3 ( 7)، 115-137. Dor: 20.1001.1.23455705.1394.3.7.5.2
 
علویان، مرتضی و مختاری، جمال. (1395). مساله عدالت در آرا جان رالز و شهید بهشتی. فصلنامه سیاست‎پژوهی، 3 (5)، 105-93. Doi: 10.2783.4999/QJPR.2003.1105.054
فیرحی، داود. (1391). رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی(نظریه امت و امامت). فصلنامه سیاست، 42 (1)، 310-287. Dor: 10.22059/jpq.2012.29941
کردی، علی. (1385). زندگی و مبارزات شهید آیت‎الله بهشتی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
گزیده‎های دیدگاه‎های اجتماعی-سیاسی شهید بهشتی. (بی تا). انتشارات خط فرهنگی.
لک‎زایی، شریف. (1391). نهادگرایی در اندیشه و عمل شهید بهشتی. پژوهش‎نامه انقلاب اسلامی، 1 (3)، 167-145.
مروی، هادی. (1392). شهید مظلوم آمیزه‎ای بود از ابهت و لطافت: جلوه‎هایی از سلوک اخلاقی شهید آیت الله شهید بهشتی در گفت‎و شنود (شاهد یاران) با مرحوم حجت الاسلام و المسلمین هادی مروی. شاهد یاران، 101، 43-44.
مهاجری، مسیح. (1375). مدیریت و رهبری از دیدگاه شهید مظلوم آیت الله بهشتی. مصباح، 6 (18)، 27-54.
واحد فرهنگی بنیاد شهید انقلاب اسلامی. (1361). بهشتی اسطوره‎ای بر جاودانه‎ی تاریخ (راست قامتان جاودانه‎ی اسلام). دفتر سوم، تهران: واحد فرهنگی بنیاد شهید انقلاب اسلامی.
نخعی زرندی، نصرالله؛ مهراب پناه، معین و معین‎آبادی، حسین. (1398). واکاوی دیدگاه‎های سیاسی شهید بهشتی بر اساس روش‎شناسی توماس اسپریگنز. فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، 6 (19)، 56-33.
هدایت‎نیا گنجی، فرج الله. (1382). مونارشیسم و جمهوریت تک سالار طبقه‎بندی نظام‎های سیاسی از نگاه شهید بهشتی. زمانه، 14، 36-44.
 

  • تاریخ دریافت 27 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 16 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 16 مهر 1403