مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

ارزیابی ظرفیت‌های سیاسی ترکیه برای تحقق تمدن نوین اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فقه سیاسی، دانشکده تاریخ، تمدن و مطالعات سیاسی ، دانشگاه باقر العلوم (ع)، قم، ایران
چکیده
کشور ترکیه، با تکیه ‎بر میراث تمدنی امپراتوری عثمانی، ازجمله کشورهایی است که داعیه ایجاد تمدن اسلامی از طریق احیای نظام سیاسی خلافت را در سر دارد. با رشد اسلام‎ گرایی در ترکیه در دهه ‎های اخیر، رهبران و اندیشمندان سیاسی آن تلاش کرده‎ اند تا الگوی تمدنی خود را بیش از گذشته تئوریزه نمایند. در این میان، نجم‎الدین اربکان و طیب اردوغان، رهبران اسلام‎ گرایی سیاسی، و سعید نورسی و فتح‎الله گولن، رهبران اسلام‎ گرایی اجتماعی، در تحولات سیاسی-اجتماعی ترکیه نقش بسزایی داشته‎ اند. در این نوشتار تلاش شده تا با رویکردی حداکثری، ظرفیت ‎های سیاسی ترکیه برای تحقق تمدن جدید اسلامی در سه حوزه دولت (تجربه دولت‎ های اربکان و اردوغان)، جنبش ‎های سیاسی-اجتماعی (تجربه فعالیت‎ های نورسی و گولن) و احزاب سیاسی (تجربه حزب رفاه و حزب عدالت و توسعه) سنجیده شود. نتیجه پژوهش، این باور را  ایجاد می‎ کند که ترکیه از سویی، اگر بتواند ادعای خود مبنی بر جمع میان اسلام و دموکراسی را تحقق بخشد و از سوی دیگر، اگر بتواند میان دو مطلوب متضاد خود، یعنی احیای خلافت اسلامی و عضویت در اتحادیه اروپا، جمع کند، تجربه‎ای سرشار و موفق را در مسیر نیل به تمدن جدید اسلامی به‎وجود آورده است. شواهد زیادی وجود دارد که تحقق این دو اگر، تقریباً ناممکن است و بر این ‎اساس، ظرفیت ‎های سیاسی ترکیه برای تحقق تمدن جدید اسلامی بسیار اندک خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Assessment of Turkey's Political Capacities for the Realization of a New Islamic civilization

نویسنده English

Ahmad Rahdar
Assistant Professor, Department of Political Jurisprudence, Faculty of History, Civilization and Political Studies, Baqir Uloom University, Qom, Iran
چکیده English

Turkey, especially relying on the cultural heritage of the Uthmalani Empire, is one of the countries that claims to create Islamic civilization through the revival of the caliphate political system. With the growth of Islamism in Turkey in recent decades, its leaders and political thinkers have tried to theorize their civilization model more than in the past. In the meantime, Najmuddin Erbakan and Tayyip Erdoğan as the leaders of "political Islamism" and Saeed Nursi and Fethullah Gulen as the leaders of "social Islamism" have played a significant role in the political and social developments of Turkey. In this article, with a maximum approach, Turkey's political capacities for the realization of modern Islamic civilization are tried in three areas of the government (the experience of the Erbakan and Erdoğan governments), political-social movements (the experience of the activities of Nursi and Gulen) and political parties (the experience of the Welfare Party and the Party justice and development) to be exploited. The result of the research is the belief that if Turkey on the one hand can realize its claim of combining Islam and democracy and on the other hand it can combine its two conflicting desires - the restoration of the Islamic caliphate and membership in the European Union - it will be a rich experience and has created success in the path of achieving the new Islamic civilization and there are many evidences that the realization of these two "ifs" is almost impossible and accordingly, Turkey's political capacities for the realization of the new Islamic civilization will be very small.

کلیدواژه‌ها English

Türkiye
Ottoman
Turkish race
Political Islam
Social Islam
Political Movements and Parties
احمدی، حمید (1389).  روابط فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و همسایگان، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
اسعدی، مرتضی (1369). جهان اسلام (بنگلادش، پاکستان، ترکیه). تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
‫امیدی، علی، و رضایی، فاطمه (۱۳۹۰). عثمانی‌ گرایی جدید در سیاست خارجی ترکیه: شاخص‌ها و پیامدهای آن در خاورمیانه. روابط خارجی، ۳(۳)، ۲۳۱-۲۶۷.
انتخابی، نادر (1392). دین، دولت، تجدد. تهران، هرمس.
آثارتمر، محمد، و محبوبی‌پور، علی(1392). مؤلفه‌های امنیت ملی ترکیه. تهران، راشدین.
‫آقایی، سید داود؛ و عقدایی، سید هدایت اله (۱۳۹۱). تحلیل نظری الحاق ترکیه به اتحادیه اروپایی و موانع پیش رو. سیاست، ۴۲(۴)، ۱۰۷-۱۲۴.
پروند، شادان (1373). زمینه شناخت جامعه و فرهنگ ترکیه. (زهرا سبحانی، مترجم). تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی بین‌المللی.
‫حسینی، مطهره، ابراهیمی، طالب، و شاه قلعه، صفی الله (۱۳۹۲). نگاه به غرب در سیاست خارجی ترکیه در دوران حزب عدالت و توسعه - ۲۰۱۲ - ۲۰۰۲ -. جامعه شناسی سیاسی جهان اسلام، ۱(۳)، ۷۳-۹۶.
داوود اوغلو، احمد (1391). عمق راهبردی: موقعیت ترکیه در صحنه بین‌المللی. (محمدحسین نوحی‌نژاد ممقانی، مترجم). تهران، امیرکبیر.
دروسون، داوود (1381). دین و سیاست در دولت عثمانی. (منصوره حسینی و داوود وفائی، مترجمان). تهران، مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
شریعتی، علی (1389). تاریخ تمدن. تهران، نقش قلم.
شکران، وحیده (1389). اسلام در ترکیه مدرن: زندگینامه یک روشنفکر: بدیع الزمان سعید نورسی. (فرزاد صیفی‌کاران، مترجم). تهران، احسان.
‫فرهمند، مهرداد. (۱۳۹۰). اردوغان و سودای احیای امپراتوری عثمانی.
‫قوچانی، محمد. (۱۳۸۶). آتاتورک مسلمان (چرا از دل جمهوری لائیک ترکیه اسلام خواهی برخاست). شهروندی امروز، ۲(۹).
قهرمان‌پور، رحمان (1383). ترکیه و اتحادیه اروپا معضلی دوجانبه. تهران، ابرار معاصر.
لاپیدوس، ایرام (1381). تاریخ جوامع اسلامی. (علی بختیاری‌زاده، مترجم). تهران، اطلاعات.
لوئیس، برنارد (1372). ظهور ترکیه نوین. (محسن‌علی سبحانی، مترجم). بی‌جا، مترجم.
محمود اوغلی، رضا، تاجمیر ریاحی، علی، و رهبر قاضی، محمودرضا (1391). الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا و تأثیر آن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران. آبادان، پرسش.
مرادیان، محسن(1384). آشنایی با کشور ترکیه. تهران، راشا.
موسوی، سید مسعود (1390). فراز و فرود حزب اسلام‏ گرای رفاه در ترکیه. ماه‌نامه علوم اجتماعی، 2(10).
نورالدین، محمد (1382). ترکیه جمهوری سرگردان. (صغرا روستایی، مترجم). تهران، مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور.
‫نوروزی فیروز، رسول. (۱۳۹۴). تمدن به‌مثابه سطح تحلیل. نقد و نظر، ۲۰(۴)، ۱۰۱-۱۳۱.
‫نوع پرست، زهرا. (۱۳۸۳). ترکیه و اتحادیه اروپا: دو دستگی آرا. اطلاعات سیاسی - اقتصادی، ۱۹(۲۰۹-۲۱۰)، ۷۸-۹۳.
واعظی، محمود، و نقدی‌نژاد، حسن (1387). سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه. تهران، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک.
هاکان یاووز، م. (1392). هویت سیاسی در ترکیه معاصر. (آزاد حاجی‌آقایی، مترجم). تهران، اشاره.
هانتینگتون، ساموئل (1382). سامان سیاسی در جوامع دستخوش توسعه. (محسن ثلاثی، مترجم). تهران، علم.
یاغی، اسماعیل احمد (1379). دولت عثمانی از اقتدار تا انحلال. (رسول جعفریان، مترجم). قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
یوکیجی، فوکوتساوا (1379). نظریه تمدن. (چنگیز پهلوان، مترجم). تهران، گیو.

  • تاریخ دریافت 13 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 04 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 17 مرداد 1403