مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

تاثیر انقلاب اسلامی بر فرهنگ سیاسی ایران (با تاکید بر نقش تمدنی فرهنگ شیعی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی گرایش مسائل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
پیروزی انقلاب اسلامی، به‎رهبری امام خمینی در سال 1357، به شکل‎ گیری نظام ارزشی جدیدی در ایران منجر شد. تحولات گسترده‎ ای در سطح نخبگان سیاسی، ساختارهای اجتماعی و مناسبات میان افراد، در جامعه ایجاد و موجب تحول فرهنگ سیاسی ایران شد. این مقاله با بررسی رابطه دو متغیر انقلاب اسلامی و فرهنگ سیاسی ایران، سؤال اصلی خود را این‎گونه مطرح می‎کند: «چگونه انقلاب اسلامی بر فرهنگ سیاسی ایران، در مقطع زمانی 1357 تا  1368، تأثیر گذاشته است؟» در سال ‎های بعد از انقلاب اسلامی، تطابق هنجارها و ارزش ‎های نخبگان سیاسی و مردم، موجب افزایش حداکثری مشروعیت نظام سیاسی شد و مشارکت عمومی و سیاسی مردم در حمایت از نظام سیاسی گسترش یافت. مشارکت به ‎صورت توده ‎ای بود؛ اما از منظر فرهنگ سیاسی، مردم بر این باور بودند که توانایی تأثیرگذاری بر فرایند سیاسی را دارند. تأکید نوشتار پیش رو بر این است که انسجام اجتماعی قوی در جامعه ایران بعد از انقلاب اسلامی، از آموزه ‎های شیعه تأثیر پذیرفته است. باوقوع انقلاب اسلامی، عناصر، مفاهیم و نمادهای فرهنگ و تمدن شیعی در سطح جامعه بازتولید شدند و این امر موجب گسترش تعاون، ممهای همبستگی و حاکم شدن مناسبات غیرپولی در شبکه روابط اجتماعی شد. همچنین کارکرد مثبت دین در صورت‎بندی اجتماعی-‎‎سیاسی ایران آشکار شد. این پژوهش بارویکردی انتقادی و روش کیفی (توصیفی-تحلیلی) سامان یافته و مطالب به‎ شیوه کتابخانه ‎ای جمع ‎آوری شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The impact of the Islamic revolution on the political culture of Iran (Emphasizing the civilizational role of Shiite culture

نویسندگان English

Morteza Alavian 1
Abuzar Delavar 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Mazandaran University, Babolsar, Iran
2 PhD Student in Political Science, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده English

The victory of the Islamic Revolution in 1979 under the leadership of Imam Khomeini led to the formation of a new value system in Iranian society. Extensive changes were made at the level of political elites, social structures and relations between people in the society and caused the transformation of Iran's political culture. The main question of the article is this: "How has the Islamic Revolution affected the political culture of Iran in the period from 1979 to 1989?". The conformity of the norms and values of the political elites and the people had greatly increased the legitimacy of the political system. Public and political participation of the people in supporting the political system expanded. Participation had a mass form, but from the perspective of political culture, people believed that they had the ability to influence the political process. The emphasis of this article is that the social and political behavior of Iranians after the revolution was influenced by Shia teachings. Shia elements, concepts and symbols were reproduced at the level of the society with the occurrence of the Islamic revolution and caused the expansion of the "meme" of solidarity, cooperation and the rule of "non-monetary relationships" in the network of social relations, and the positive function of religion in the social and political structure of Iran was shown. The current research is from the perspective of political sociology with a descriptive-analytical qualitative method and the collection of materials has been done in the library

کلیدواژه‌ها English

Islamic revolution
political culture
participation
political legitimacy
religion
آبراهامیان، یرواند (1381). ایران بین دو انقلاب از مشروطه تا انقلاب اسلامی. (کاظم فیرزمند، حسن شمس ‎آوری و محسن مدیرشانه‎چی، مترجمان). تهران، مرکز.
ابوطالبی، مهدی (1384). نقش فرهنگ سیاسی شیعه در انقلاب اسلامی. معرفت، 14(98)، 23-10.
اخوان‎کاظمی، بهرام (1396). علل ناکارامدی احزاب سیاسی در ایران. تهران، موسسه فرهنگی هنری و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
ازغندی، علیرضا، و دلاور، ابوذر (1389). نقش فرهنگ سیاسی نخبگان حاکم در سقوط محمدرضا شاه (بررسی موردی نخست‎وزیر هویدا از بهمن 1343 تا مرداد 1356). رهیافتهای سیاسی و بینالمللی،  23، 75-51.
ازغندی، علیرضا (1385). درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی ایران. تهران، قومس.
آل‎غفور، محمدتقی (1380). خاستگاه فرهنگ سیاسی ایران معاصر. علوم سیاسی، 4(16)، 60-35.
آلموند، گابریل، پاول جونیور بینگهام، جی و مونت، رابرت جی (1381). چارچوبی نظری برای بررسی سیاست تطبیقی. (علیرضا طیب، مترجم). تهران، مرکز آموزش مدیریت دولتی.
بشیریه، حسین (1381). جامعه ‎شناسی سیاسی: نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی. تهران، نی.
بشیریه، حسین (1384). آموزش دانش سیاسی: مبانی علم سیاست نظری و تأسیسی. تهران، نگاه معاصر.
بشیریه، حسین (1385). دیباچه ‎ای بر جامعه‎شناسی سیاسی ایران دوره جمهوری اسلامی ایران. تهران، نگاه معاصر.
بیژنی، مریم، معتمد نژاد، کاظم و علینی، محسن (1388). جایگاه «مشروعیت قانونی» در گفتمان‎ های سیاسی رسمی نظام جمهوری اسلامی ایران. علوم اجتماعی، 16(46)،137-107.
پزشکی، محمد، حسینی‎زاده، محمدعلی، حقیقت، صادق، فراتی، عبدالوهاب، و ملکوتیان، مصطفی (1379). انقلاب اسلامی و چرایی و چگونگی رخداد آن. قم، معارف.
تاجیک، محمدرضا (1382). انقلاب آرام: فرازوفرود ارزش‎ها در ایران امروز. رهیافت های سیاسی و بین المللی، 4(4)، 70-38.
جوادی یگانه، محمدرضا (1400). ایرانی ترین غیرایرانی ها: خلقیات ایرانی ها از منظر بیگانه های آشنا. تهران، پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات.
چیلکوت، رونالد (1378). نظریههای سیاست مقایسهای. (وحید بزرگی و طیب، مترجمان). تهران، خدمات فرهنگی رسا.
حافظ‎نیا، محمدرضا؛ و کاوندی کاتب، ابوالفضل (۱۴۰۲). هنر و آیین کشورداری در اندیشه ایرانی. تهران، امیرکبیر.
حشمت‎زاده، محمدباقر (1378). چارچوبی برای تحلیل و شناخت انقلاب اسلامی در ایران. تهران، موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
درودی، مسعود (1394). کارکرد سیاسی هیئت‎های مذهبی در ایران (با تأکید بر دوران جمهوری اسلامی ایران). ژرفاپژوه، 2(2 و 3)، 93-67.
دلاور، ابوذر. (1387). فرهنگ سیاسی نخبگان در دوره پهلوی دوم. گفتگو، 52، 140-111.
راش، مایکل. (1381). جامعه و سیاست: مقدمه ای بر جامعهشناسی سیاسی. (منوچهر صبوری، مترجم). تهران، سمت.
رفیع پور، فرامرز (1378). آناتومی جامعه: مقدمه ای بر جامعهشناسی کاربردی. تهران، شرکت سهامی انتشار.
رفیع پور، فرامرز. (1379). توسعه و تضاد. تهران، شرکت سهامی انتشار.
رفیع ریاحی، حسن، ناصر، محمدی و رضایی، مهین (1401). نقد و بررسی نظریه ممتیک دین اثر دکتر ریچارد داوکینز. ماهنامه علمی جامعه شناسی سیاسی ایران، 5(12)، 1509 – 1497. doi:10.30510/psi.2022.313852.2597
سریع‎القلم، محمود (1387). ایران و جهانی شدن؛ چالش ها و راهحلها. تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک.
شریف، محمدرضا (1381). انقلاب آرام: درآمدی بر تحول فرهنگ سیاسی در ایران معاصر. تهران، روزنه.
صمدی، هادی و مرادیان، احمدرضا (1399). نقش تمثیل و مدل در نظریه‎های تکامل فرهنگی: مطالعه موردی میمتیک. فلسفه علم، 10(1)،257-237.
عبدالهی راد، هاله و میانداری، حسن (1397). نقد و بررسی تبیین‎ های تکاملی رفتار اخلاقی در انسان و سایر گونه‎ ها: نوع‎ دوستی زیستی و نوع‎ دوستی اخلاقی. پژوهش های فلسفی، 12(22)، 104-91.
علویان، مرتضی (1393). روحانیت و جامعه پذیری سیاسی. قم، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
عیوضی، محمدرحیم و هراتی، محمدجواد (1400). درآمدی تحلیلی بر انقلاب اسلامی ایران. قم، معارف.
فراست‎خواه، مقصود (1398). ما ایرانیان: زمینه کاوی تاریخی و اجتماعی خلقیات ایرانی. تهران، نی.
فوران، جان (1382). مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران. (احمد تدین، مترجم). تهران، موسسه خدمات فرهنگی رسا.
قهرمان‎پور، رحمان (1396). بررسی چهار دهه تحولخواهی در ایران. تهران، روزنه.
قوام، عبدالعلی (1381). سیاست های مقایسهای. تهران، سمت.
قوام، عبدالعلی (1394). سیاست شناسی: مبانی علم سیاست. تهران، سمت.
کدی، نیکی (1385). نتایج انقلاب ایران. (مهدی حقیقت‎ خواه، مترجم). تهران، ققنوس.
کریمی مله، علی؛ و ذوالفقاری، وحید (1398). درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی رفتار رأی دهی. تهران، نگاه معاصر.
کوهن، آلوین استانفورد. (1386). تئوریهای انقلاب. (علیرضا طیّب، مترجم). تهران، قومس.
لک‎زایی، شریف. (1399). حکمت سیاسی متعالیه. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
مارتین، ونسا (1398). ایران بین ناسیونالیسم اسلامی و سکولاریسم. (غلامرضا علی بابایی، مترجم). تهران، اختران.
مارش، دیوید و استوکر، جری (1384). روش و نظریه در علوم سیاسی. (امیرمحمد حاجی یوسفی، مترجم) تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مصلّی‎نژاد، عباس (1388). فرهنگ سیاسی ایران. تهران، فرهنگ صبا.
مطلبی، مسعود (1392). عرصه‎های دین‎ گرایی در فرهنگ سیاسی ایران معاصر. مطالعات میانفرهنگی 7(18)، 134-105.
مظاهری، ابوذر (1400). آینده پژوهی انقلاب اسلامی: مبانی، روش ها و امکان ها. تهران، سمت.
موثقی، احمد (1385). نوسازی و اصلاحات در ایران. تهران، قومس.
هیوود، اندرو (1400). سیاست. (عبدالرحمن عالم، مترجم). تهران، نی.
 

  • تاریخ دریافت 15 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 18 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 18 تیر 1403