مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی

واکاوی جایگاه علم کلام در منابع معرفتی امت تمدن نوین اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی ، پژوهشکده الهیات و معارف اسلامی، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)، قم، ایران
چکیده
امت تمدن نوین اسلامی، با وصف دیانت و تعهد به عقاید، اخلاق و احکام اسلامی، به منابع معرفتی، همچون وحی و عقل، نیازمند است تا بتواند با فهم آموزه ‎های سه‎گانه و عمل به آن ‎ها، در استقرار و توان ‎بخشی به این تمدن، توانا و قدرتمند باشد. علم کلام ازجمله علومی است که بخشی از آن، متکفل ارزشیابی این نوع منابع معرفتی است؛ از این ‎رو، پژوهش و واکاوی نقش علم کلام در منابع معرفتی امت تمدن نوین اسلامی از اهمیت برخوردار است. از آنجا‎ که ممکن است برخی از افراد، در سایه عقل‎بسندگی منتسب به انسان مدرن، وجود منابع معرفتی برخاسته از علوم دینی را برای مردم جامعه متمدن منکر شوند و این امر، می‎ تواند استقرار و توان ‎بخشی تمدن نوین اسلامی را دچار تزلزل کند، این پژوهش برای معرفت افزایی، لازم تلقی می ‎گردد. این مقاله در تلاش است تا به این پرسش پاسخ دهد که نقش علم کلام در منابع معرفتی امت تمدن نوین اسلامی چیست؟ فرض بر این است که علم کلام در ارزشیابی صحت‎ و سقم منابع معرفتی این امت، نظیر وحی و عقل، مسئول است؛ بنابراین، دارای نقش‎ آفرینی اساسی است. مقاله پیش‎ رو می‎ کوشد تا با ابزار کتابخانه ‎ای و نرم ‎افزاری و روش توصیف و تحلیل داده‎ ها، به واکاوی نقش علم کلام در منابع معرفتی امت تمدن نوین اسلامی بپردازد. یافته ‎های این پژوهش نشان می ‎دهد که علم کلام در حفظ اسلامیت امت تمدن یادشده، نقش سازنده دارد؛ پس می‎ توان دریافت که این امت، از حیث منابع معرفتی، وابسته به علم کلام است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the Place of Theology in the Epistemic Sources of the Modern Islamic Civilization

نویسنده English

Asadoallah Firoozjae
Associate Professor of Islamic Philosophy and Theology, Imam Sadiq Research Institute, Qom, Iran
چکیده English

The Ummah of the modern Islamic civilization, with the description of religion and commitment to Islamic beliefs, morals and rules, needs knowledge sources such as; It is revelation, intellect and the like so that it can be powerful and powerful in establishing and rehabilitating the new Islamic civilization by understanding and practicing the three teachings. Theology is also one of the sciences that is responsible for examining and evaluating this type of knowledge sources. From this point of view, the research and analysis of the place of theology in the knowledge sources of the modern Islamic civilization is important. Because some people may deny the existence of knowledge sources from religious sciences for the civilized society, and this can destabilize the establishment and rehabilitation of modern Islamic civilization. From this point of view, research in it is considered necessary for increasing knowledge. Therefore, this article is trying to answer the question, what is the place of theology in the knowledge sources of the modern Islamic civilization? It is assumed that theological science has the responsibility of evaluating and correctness of the knowledge sources of the modern Islamic civilization, such as revelation and reason, and in this sense, it has a fundamental role to play. The present article tries to analyze the place of theology in the epistemic resources of the Ummah of the modern Islamic civilization with library and software tools and the method of data description and analysis, and the findings show that the science of theology plays a constructive role in preserving the Islam of the Ummah of the modern Islamic civilization. So, it can be seen that the nation of the modern Islamic civilization is dependent on theology in terms of knowledge sources.

کلیدواژه‌ها English

Theology
New civilization
Epistemological Sources
Intellect
Revelation
قرآن کریم، ناصر مکارم شیرازی.
ابن‎خلدون، عبدالرحمن (1978 م). مقدمه ابنخلدون. بیروت، دار الکتاب العربی.
ابن‎سینا، حسین بن عبدالله (بی ‎تا). الشفاء. قم، مکتبه ‎آیت ‎الله مرعشی.
ابن ‎منظور، محمد بن ‎مکرم (1414 ق). لسان العرب. بیروت، دار صادر.
ابوطالبی، مهدی. (1396). نقش علوم انسانی اسلامی در تمدن نوین اسلامی از نگاه مقام معظم رهبری، فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 1(3) 6، 123-97.
آلوسی، محمود بن ‎عبدالله (1415 ق). روح المعانی. بیروت، دار الکتب‎ العلمیه.
بابایی، حبیب ‎الله (1393). کاوش های نظری در الهیات و تمدن. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
بهمنی، محمد (1399). در آستانه تمدن. تهران، آفتاب توسعه.
بیانات آیت‎ الله خامنه ‎ای، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir.
ترکی، عبدالمجید (1364). اجماع امت مؤمنان. تهران، تحقیقات اسلامی.
تفتازانی، سعدالدین (1409 ق). شرح المقاصد. قم، الشریف‎ المرتضی.
جرجانی، سید شریف (1419 ق). التعریفات. بیروت، دار الفکر.
جوادی ‎آملی، عبدالله (1385). هدایت در قرآن. قم، اسراء.
حیدری‎پور، عباس (1399). ظرفیت های تمدنی علم کلام در گفتوگو با محمدتقی سبحانی. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
خسروپناه، عبدالحسین (1383). کلام نوین. قم، مرکز مطالعات و پژوهش‎های فرهنگی حوزه علمیه.
دورانت، ویلیام جیمز (1385). تاریخ تمدن. (احمد آرام و دیگران، مترجمان). تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
رازی، فخرالدین محمد بن عمر (1420 ق). مفاتیح الغیب. بیروت، دار احیاء التراث العربی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412 ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت، دار القلم.
رحمانی، جبار، و جعفرآقایی، محمدرضا. (1390). ویژگی‎های بنیادین شکوفایی تمدن اسلامی: تلفیقی بودن و وحدت فرهنگی، فصلنامه راهبرد فرهنگ، 14 و 15، 113-100.
رشاد، علی‎اکبر (1385). گستره کارکرد و کاربرد عقل در تفهیم و تحقیق دین، مجله فقه و حقوق، 8.
سبحانی، محمدتقی (1393). ظرفیت ‎های دانش کلام در مطالعات تمدنی، فصلنامه نقد و نظر، 3 (19)، 18-4.
شرتونی، سعید (1374). اقرب الموارد. قم، دار الاسوه.
شهروزی، شمس‎الدین (بی‎ تا). رسائل الشجره الالهیه فی علوم الحقائق الربانیه. تهران، مؤسسه حکمت و فلسفه ایران.
صدوق، محمد بن‎ علی (1371). اعتقادات (سید محمدعلی حسنی، مترجم). تهران، انتشارات رضوی.
طباطبایی، سید محمدحسین (1375). قرآن در اسلام. قم، انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین (1390 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت، مؤسسه ‎الاعلمی.
علی‎تبار، رمضان (1400). ظرفیت ‎های منبعی و ابزاری عقل در تولید علم دینی، 2 (1)، 150-130.
علیدوست، ابوالقاسم (1394). مصادر فقه (عقل و عرف). قم، جامعه ‎المصطفی.
فارابی، ابونصر (1405 ق). فصول منتزعه. تهران، الزهرا.
کراجکی، محمد بن علی (بی ‎تا). کنز الفوائد. قم، دار الذخائر.
کرد فیروزجائی، اسداله (1399). بازشناسی و تحلیل پیش‎انگاره‎های تحقق تمدن نوین اسلامی با رویکرد کلامی با تأکید بر اندیشه امام‎ خامنه ‎ای، فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 1 (3) 5، 328-305.
کرد فیروزجائی، اسداله (1398). اعتبارسنجی کارکرد معرفتی عقل با تأکیدبر دیدگاه شیخ مفید، دوفصلنامه عقل و دین،20 (11)، 148-125.
متولی ‎امامی، سید محمدحسین (1398). منزلت عقل در تمدن‎سازی نوین اسلامی، دوفصلنامه بنیادین تمدن نوین اسلامی، 2 (2) 4، 26-1.
مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحارالانوار. بیروت، دار احیاء التراث العربی.
مسعودی، جهانگیر، و استادی، هوشنگ (1389). تأثیرات عقل فلسفی بر کلام شیعه، فصلنامه شیعهشناسی، 29، 26-1.
مصباح‎ یزدی، محمدتقی (1367). راهنماشناسی. قم، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار: ج 22. تهران، صدرا.
مظفر، محمدرضا (1379). المنطق. قم، دار العلم.
مفید، محمد بن نعمان (الف، 1413 ق). المسائل السرویه. قم، المؤتمر العالمی للشیخ‎ المفید.
مفید، محمد بن نعمان (ب، 1413 ق). مختصره التذکره باصول الفقه. قم، المؤتمر العالمی للشیخ ‎المفید.
مفید، محمد بن ‎نعمان (1431 ق). تصحیح الاعتقادات الامامیه. بی‎جا، دار المفید.
مکارم‎ شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران، دار الکتب ‎الاسلامیه.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (بی‎ تا). المبدأ و المعاد. تهران، مؤسسه حکمت و فلسفه ایران.
ولایتی، علی ‎اکبر (1401). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. قم، دفتر نشر معارف.
هادوی ‎تهرانی، مهدی (1377). مبانی کلامی اجتهاد. قم، مؤسسه فرهنگی خانه خِرد.
 

  • تاریخ دریافت 09 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 08 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 13 خرداد 1403