ضرورت و راهکار عدول از باورهای عامیانه در مسیر پایهریزی تمدن نوین اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش اموخته حوزه علمیه قم دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه تهران

چکیده

چکیده
امروزه بخش مهمی از فرهنگ عمومی جامعه، نگرش‌ها و رفتار‌هایی است که از آن با عنوان «باورهای عامیانه» یاد می‌شود. به‌رغم اهمیت این موضوع در مسیر پایه‌ریزی تمدن نوین اسلامی و نوع مواجهه با آن در بخش نرم‌افزاری تمدن، یعنی سبک زندگی اسلامی، تحقیقی دراین‌زمینه یافت نشد. نوشتۀ حاضر با نشان دادن ضرورت عدول از باور‌های عامیانه در مسیر یادشده، پرسش اصلی تحقیق حاضر را پیش می‌کشد: چه راهکار پذیرفته و کارآمدی برای عدول از باورهای عامیانه وجود دارد؟ راهکار «جای‌گزینی سیرۀ اهل‌بیت‰» فرضیه‌ای است که تحقیق حاضر با تبیین ظرفیت‌های موجود در باورهای عامیانه، جست‌وجوی این قابلیت‌ها در سیرۀ اهل‌بیت‰ و نشان دادن مصادیق جای‌گزین، آن را در شئون مختلف زندگی فردی و اجتماعی به آزمون گذارده است. در پایان تحقیق به برخی الزامات نظری هنگام اجرای راهکار پیشنهادی اشاره می‌شود.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Necessity and Strategy of Deviating from Popular Beliefs in the Path of Establishing the New Islamic Civilization

نویسنده [English]

  • Rouhollah Tohidinia
Graduate Student of Qom Religious Seminary and PhD Student in the History of Islam, Tehran university
چکیده [English]

Nowadays, an important part of the popular culture of the society are attitudes and behaviors which are called “popular beliefs”. Despite the importance of this issue in the path of establishing the new Islamic civilization and how it should be treated in the software part of the civilization, i.e. the Islamic lifestyle, no research has been done on it. The present article raise the following research question by showing the necessity of deviating from popular beliefs in the mentioned path: what is the accepted and effective strategy for deviating from popular beliefs? The strategy of “replacing the conduct of the Infallibles (A.S.)” is a hypothesis which the present research has tested in different aspects of individual and social life by explaining the existing capacities of popular beliefs, searching these capabilities in the conduct of the Infallibles (A.S.) and showing the alternative instances. Finally, some of the theoretical necessities in implementing the suggested strategy are mentioned.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Popular Beliefs
  • Islamic lifestyle
  • new Islamic civilization
  • The Conduct of the Infallibles (A.S.)

قرآنکریم.

نهجالبلاغه (1386). ترجمه محمود عابدی، تهران، بنیاد نهج‌البلاغه.

ابن ابى‌الحدید، عبدالحمید (1378). شرح نهجالبلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت،‌ دار احیاء الکتب العربیه.

ابن اثیر، عزالدین على (1385). الکامل فىالتاریخ، بیروت، ‌دار صادر.

ابن بابویه قمی (شیخ صدوق) محمدبن علی (1373). عیون اخبار الرضا†، تهران، انتشارات شیخ صدوق.

___________________________ (1382). ثواب الاعمال، قم، نسیم کوثر.

___________________________ (بی‌تا). من لایحضره الفقیه، قم، جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه.

ابن منظور، محمدبن مکرم (1407ق). لسان العرب، بیروت، دارصادر.

ادگار، اندرو (1387). مفاهیم بنیادی نظریۀ فرهنگی، ترجمۀ محمد نبوی و مهران مهاجر، تهران، آگه.

اربلى، على‌بن عیسى (1381). کشف الغمه، تبریز، مکتبة بنی‌هاشمى.

بیانات رهبر معظم انقلابa، 8/10/1394، در دیدار با مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی.

________________، 14/6/1392، در دیدار با رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری.

________________، 23/7/1391، در دیدار با جوانان استان خراسان شمالی.

________________، 25/3/1390، در دیدار با جمعی از شاعران آیینی.

پاکدامن، محمدحسن (1378). جامعه در قبال خرافات، گناباد، مرندیز.

توحیدی‌نیا، روح‌الله (1396). «نقش سیرۀ معصومان‰ در پایه‌ریزی تمدن نوین اسلامی»، دوفصلنامۀ پژوهشهای تمدن نوین اسلامی، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق†، ش 1، ص 61-84.

جاودان، محمد (1386). «نقش معنویت و عقلانیت رسول خداوند در پیشبرد اسلام»، میثاق امین، فصلنامۀ پژوهشی اقوام و مذاهب، ش 3، ص 39-56.

جعفریان، رسول (1376). منابع تاریخ اسلام، قم، انصاریان.

حر عاملی، محمدبن حسن (1416ق). وسائل‏الشیعه، قم، ایرانسال.

حیدرپور، محمد (1392). جامعهشناسی فرهنگی، تهران، جامعه‌شناسان.

داریاپور، زهرا (1386). پژوهشنامۀ فرهنگ عمومی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات.

ذوالفقاری، حسن (1394). باورهای عامیانۀ مردم ایران، تهران، چشمه.

زارع، محبوبه (1393). عقلهای پارهوقت، تهران، کانون اندیشۀ جوان.

شعربافیان، حمیدرضا (1384). باورهای عامیانه در ایران به گزارش سیاحان غربی، تهران، محقق.

صرفی، محمدرضا (1383). بازتاب باور‌های خرافی در مثنوی، نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر، ش 51.

طبرى، محمد بن جریر (بی‌تا). تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، روائح التراث العربی.

علوی‌نژاد، حیدر (1383). قرآن و خرافه‌باوری، پژوهشهای قرآنی، ش ۳۷.

فردرو، محسن (1381). دولت، مردم و همگرایی، تهران‌، نشر آن‌.

فکوهی، ناصر (1391). فرهنگ و زندگی روزمره، تهران، فرهنگ جاوید.

کاویانی، محمد (1393). «روش‌شناسی استخراج سبک زندگی اسلامی از سیرۀ اهل‌بیت‰»، سیاست متعالیه، ش 6.

کلینی، محمدبن یعقوب (1362). کافی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.

مجلسی، محمدباقر (1363). بحار الانوار، تهران، ایرانسال.

محمدی ری‌شهری، محمد (1393). میزان الحکمه، قم، دار الحدیث.

مطهری، مرتضی (1370). اسلام و مقتضیات زمان، تهران، صدرا.

ــــــــــــــ  (1368). سیری در سیرۀ نبوی، تهران، صدرا.

مهدوی کنی، محمدسعید (1387). دین و سبک زندگی، تهران، امام صادق†.

نوری، حسین‌بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل، قم، مؤسسۀ آل‌البیت‰ لإحیاء التراث.

واسطی، علی‌بن محمد (1418ق). عیون الحکم و المواعظ، قم، دار الحدیث.

هدایت، صادق (1379). فرهنگ عامیانۀ مردم ایران، تهران، چشمه.