نسبت میان آزاداندیشی و تمدن نوین اسلامی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع)

چکیده

یکی از مهم ترین مقولاتی که معرکه آراء اندیشمندان و سیاستمداران می‌باشد، آزادی و آزاداندیشی است.  با مروری بر تاریخ تمدن اسلامی به تأثیر آزاداندیشی بر رونق تمدن اسلامی، در سده‌های اوج آن، پی می‌بریم. داعیه این نوشتار این است که برای طراحی تمدن نوین اسلامی نیز بایستی به این مقوله توجه جدی شود و زمینه‌های تحقق آن در عرصه‌های گوناگون فرهنگی و علمی فراهم شود. چرایی و چگونگی این امر مسئله ای است که این مقاله با روش توصیفی – تحلیلی در پی پاسخگویی به آن می‌باشد.
در پژوهش حاضر، که پژوهشی میان‎رشته‎ای با رویکرد تاریخی است، اطلاعات مورد نیاز مرتبط با آزاداندیشی، با روش کتابخانه‎ای و اسنادی، گردآوری، و سپس نسبت آن با تمدن اسلامی مورد تبیین و تحلیل قرار گرفته و درنهایت موانع آزاداندیشی و راهکارهای برون‎رفت از آن ارائه گشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The relationship between free thought and modern Islamic civilization

نویسنده [English]

  • Habib Zamani Mahjoub
Assistant Professor of Imam Sadiq Institute of Islamic Sciences
چکیده [English]

One of the most important issues that is the focus of the opinions of thinkers and politicians is freedom and free thinking. By reviewing the history of Islamic civilization, we find the effect of free thought on the prosperity of Islamic civilization in its peak centuries. The claim of this article is that in order to design a new Islamic civilization, serious attention should be paid to this issue and the grounds for its realization should be provided in various cultural and scientific fields. Why and how this is an issue that this article seeks to answer with a descriptive-analytical method.
In the present study, which is an interdisciplinary study with a historical approach, the required information related to free thought is collected by library and documentary methods, and then its relationship with Islamic civilization is explained and analyzed, and finally the barriers to free thought. And solutions to get out of it are provided.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Free thinking
  • Islamic Civilization
  • Progress
  • freedom
  • criticism
قرآن کریم
نهج البلاغه ترجمه فیض الاسلام.
بیانات آیت الله خامنه­ای دسترسی در: www.khamenei.ir.
‏‫آشتیانی، جلال الدین. ۱۳۶۰. شرح حال و آراء فلسفی ملاصدرا. تهران: نهضت زنان مسلمان.
‏‫اخوان کاظمی، مسعود. ۱۳۸۴. «سیاست، حکومت و تولید علم»، در درآمدی بر آزاداندیشی و نظریه پردازی در علوم دینی. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
‏‫اصغر منتظرالقائم و زهرا سلیمانی. «توسعه وتمدن‌سازی درحکومت‌های دینی»، تاریخ اسلام در آیینه پژوهش، ش 24، ۱۳۸۸، ص 65-84.
‏‫بشارتی، محمدرضا و غلامرضا گودرزی. ۱۳۹۳. آزاداندیشی در نگاه مقام معظم رهبری. تهران: سخنوران.
‏‫پیشوایی، مهدی. ۱۳۸۹. سیره پیشوایان. قم: مؤسسه امام صادق.
‏‫‏‫تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. ۱۳۶۶. غررالحکم و دررالکلم. تهران: دانشگاه تهران.
‏‫ثعالبی، ابی‎منصور عبدالملک بن محمد بن اسماعیل. ۱۳۷۷. یتیمه الدهر فی محاسن اهل العصر. قاهره: مطبعة السعادة.
‏‫جعفری، محمد تقی. ۱۳۶۹. حکمت اصول سیاسی اسلام. قم: موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان.
‏‫جعفری، محمدتقی. ۱۳۸۳. علم‌ و دین‌ در حیا‌ت‌ معقول‌. تهران‌: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
‏‫جهان‌بین، ‌فرزاد و ‌فرشته میرحسینی. «بررسی و مقایسه مولفه‌های تمدن‌ساز میان چهار کشور ج.ا.ایران، عربستان، ترکیه، مالزی»، مطالعات سیاسی جهان اسلامجلد 22، ش 6، ۱۳۹۶، ص 61-92.
‏‫حمزه ای یان، عظیم. «نقش آزاد اندیشی در تکوین تمدن اسلامی»، کیهان اندیشهجلد 67، ش 12، ۱۳۷۵، ص 159-167.
‏‫حیدر، اسد. ۱۳۹۰. اما‌م‌ صا‌دق‌ (ع) و مذاهب‌ اهل‌ سنت‌، ترجمه‌ی حسین سرانجام. قم‌: دانشگا‌ه‌ ادیا‌ن‌ و مذاهب‌.
‏‫خواجوی، محمد. ۱۳۶۶. لوامع‌ العارفین‌ فی‌ احوال‌ صدر المتالهین‌. تهران: مولی.
‏‫‏‫دائره المعارف تشیع. بی‌تا. «الاحتجاج علی اهل اللجاج.» تهران: بنیاد اسلامی طاهر.
‏‫داوری اردکانی، رضا‌. ۱۳۸۶. دربا‌ره‌ علم‌. تهران‌: هرمس‌.
‏‫رشاد، علی اکبر. «موانع نقد و نوآوری در حوزه ی دین پژوهی»، کتاب نقد، ش 26 و 27، ۱۳۸۲، ص 107-126.
‏‫روزنتال، فرانتس. ۱۴۰۳. مناهج العلماء المسلمین فی البحث العلمی، ترجمه‌ی أنیس فریحه. بیروت: دار الثقافه.
‏‫زرین کوب، عبدالحسین. ۱۳۹۱. کارنامه اسلام. تهران: امیرکبیر.
‏‫زیدان، جرجی. ۱۹۸۳. تاریخ آداب اللغه العربیه. بیروت: دار مکتبه الحیاه.
‏‫‏‫‏‫شریعتی، علی. ۱۳۴۷. اسلام شناسی. مشهد: چاپخانه طوس.
‏‫شریف، میان محمد. ۱۳۷۰. اندیشه اسلامی ؛ خاستگاه ها و دستاوردها: سیری در تاریخ علم و فلسفه در جهان اسلام. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
‏‫صفا، ذبیح الله. ۱۳۷۱. تاریخ ادبیات ایران. تهران: فردوسی.
‏‫عبدالمحمدی، حسین. ۱۳۹۱. تساهل و تسامح از دیدگاه قرآن و اهل بیت (س). قم: موسسه آموزشی امام خمینی.
‏‫غلامی، رضا. ۱۳۹۶. فلسفه تمدن نوین اسلامی. تهران: سوره مهر.
‏‫———. زمستان 91 و بهار 92. مکتب آزاداندیشی معنا، مبنا و رسالت. . قم: فصلنامه علوم انسانی اسلامی صدرا.
‏‫«کرسی‌های آزاداندیشی و تفاوت آن با کرسی‌های نظریه پردازی»، ماهنامه معارف، ش 89، ۱۳۹۰، ص .
‏‫کسائی، نورالله. ۱۳۷۳. مدارس نظامیه و تاثیرات علمی و اجتماعی آن. تهران: امیرکبیر.
‏‫کواکبی، عبدالرحمن بن احمد. ۱۳۶۴. طبایع الاستبداد، ترجمه‌ی عبدالحسین خان قاجار. تهران: تاریخ ایران.
‏‫گلجان، مهدی. ۱۳۸۳. میراث مشترک : نظری اجمالی بر حوزه فرهنگ و تمدن شرق ایران و ماوراء‌ النهر. تهران: امیرکبیر.
‏‫لک‌زایی، شریف. ۱۳۸۴. «مناسبات آزادی و دانش»، در درآمدی بر آزاداندیشی و نظریه پردازی در علوم دینی. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
‏‫مجلسی، محمدباقر. ۱۴۰۳. بحار الانوار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
‏‫‌محمد رضا حکیمی‌. بی‌تا. شیخ‌ آقابزرگ‌ تهرانی‌. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
‏‫مطهری، مرتضی. ۱۳۶۳. ده گفتار. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
‏‫———. بی‌تا. پیرامون انقلاب اسلامی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
‏‫مظاهری، ابوذر. ۱۳۹۳. افق تمدنی آینده انقلاب اسلامی. اصفهان: آرما.
‏‫مقدسی، جورج. ۱۴۱۴. نشأة الکلیات: معاهد العلم عندالمسلمین و فی الغرب، ترجمه‌ی محمود سیدمحمد. جده: جامعة الملک عبدالعزیز، مرکز النشر العلمی.
‏‫منتظرالقائم، اصغر و زهرا سلیمانی. ۱۳۱۳۹۴/۰۵/۲۶. نقش پیامبران ابراهیمی در تمدن‌سازی، ویراسته‌ی محمد رجبی. ج. 1. تهران: دفتر نشر معارف (وابسته به نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها).
‏‫موسوی خمینی، روح االه. ۱۳۷۸. صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
‏‫ولایتی، علی اکبر. ۱۳۸۷. پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران. تهران: وزارت امور خارجه.