پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی 3795-2538 5 10 2026 02 20 Imam Musa Sadr's Civilizational Thought ویژگی‌های اندیشه تمدنی امام موسی صدر 263 286 232348 10.22034/rcdir.2025.517625.1180 FA محمد رضا محمودی دانش‌آموخته دکتری تاریخ تشیع اثنی اشری، دانشکده مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0009-0003-5399-8847 محمد زرقانی استادیار گروه تاریخ تشیع اثنی اشری، دانشکده مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0009-0006-9766-1965 شریف لک زایی دانشیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده سیاسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران 0000-0002-8122-5900 Journal Article 2025 08 21 In the contemporary historical context—where modern Western civilization seeks, increasingly, to consolidate its dominance over the Islamic world—the nature and the means by which a new Islamic civilization can be realized constitute among the fundamental issues that Islamic thinkers must address with logical and realistic answers. During his twenty-year presence in Lebanon, Imam Musa Sadr, the leader of Shi‘a Muslims in that country, presented a successful model of Islamic civilization in both thought and practice. This article analyzes Imam Musa Sadr’s civilizational thinking through a descriptive–analytical method and identifies the characteristics of his civilizational ideas. These include: (a) religion-centeredness, meaning the comprehensive presence of Islam—juridically, ethically, and intellectually—in the process of civilizational building; (b) humanity and the preservation of human dignity as the criterion of civilizational progress; (c) pluralism alongside unity, meaning the acceptance of diverse ideas, sects, and denominations within society while maintaining the principles of social cohesion; and (d) anti-imperialism, meaning the rejection of the oppressive dominance of Western civilization—and particularly of the Zionist regime—as both a product and a symbol of Western civilization. در شرایط تاریخی معاصر، که تمدن مدرن غرب بیش‌ازپیش درصدد تحکیم سلطه خود بر جهان اسلام است، چیستی و چگونگی تحقق تمدن نوین اسلامی، ازجمله مسائل اساسی است که متفکران اسلامی باید پاسخی منطقی و واقع‌بینانه برای آن داشته باشند. امام موسی صدر، رهبر شیعیان لبنان، در مدت حضور بیست‌ساله خود در این کشور، در عرصه نظر و عمل، الگوی موفقی از اسلام تمدنی ارائه کرد. در این مقاله، تمدن اندیشی امام موسی صدر به روش توصیفی و تحلیلی تجزیه و تحلیل شده و ویژگی‌های اندیشه تمدنی این عالم شیعی احصا شده است که عبارت‌اند از: الف. دین محوری به-معنای حضور همه‌جانبه اسلام از منظر فقهی، اخلاقی و فکری در عرصه تمدن سازی؛ ب. انسانیت و حفظ کرامت انسانی، به‌منزله معیار پیشرفت تمدنی؛ ج. تکثرپذیری در عین وحدت‌گرایی، به معنای پذیرش اندیشه‌ها، فرقه‌ها و مذاهب متنوع در جامعه با حفظ اصول انسجام اجتماعی؛ د. استکبارستیزی، به معنای نفی سلطه ظالمانه تمدن غرب، و به‌ویژه رژیم صهیونیستی، به‌مثابه مولود و نماد تمدن غرب. https://sjs.isri.ac.ir/article_232348_2d30b134826e2f71e8171f77cb2d4769.pdf