تمدن نوین اسلامی؛ تفکر ازیِ A و غیر A

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد دانشگاه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران

چکیده

طرح موضوع تمدن نوین اسلامی، درواقع نشانگر وحدت نظری است که بین ملت‌های مسلمان و مستضعفان جهان، در تقابل با حصرگرایی جهان استکبار، به منصه ظهور رسیده و حضور مقتدرانه چنین تمدنی در تمام معادلات جهانی، حاکی از وجود عالمانه آن است. مؤلفه‌های این تمدن با این بنیان که نگاه تک‌قطبیِ صفر و یک در هیچ‌یک از ساحت‌های ماورایی و این‌جهانی، قابل قبول نیست و با تکیه بر تفکر A و غیر A، تمدن‌ مبتنی بر جهان مادۀ غربی را نیز مردود نمی‌شمارد و معتقد است که تفکر فازی و قانون چندارزشی در این جهان، توسط خدای هستی به ودیعت نهاده شده‌ است. اینکه دولت‌ها و ملت‌ها و تمدن‌ها، یا با ما هستند و یا برضد ما، اینکه دولت‌ها و ملت‌ها، یا تحت سیطرۀ ما هستند یا محکوم به نابودی، یعنی A یا غیر A، در تمدن نوین اسلامی جایگاهی ندارد. اولین مؤلفه این تمدن، عنصر حکمت و دانایی است؛ چراکه بنیان آموزه‌های اسلام بر حکمت است: «مَن یُؤْتَ الْحِکمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کثِیراً» (بقره: 269). مؤلفه انسان ولی نه انسانِ سکولار و بریده از خدا، بلکه خلیفۀ خدا و با اندیشۀ فازی و با کارویژه‌های فرعی چون مقولۀ آزادی، کرامت، جاودانگی، عدالت و امنیت در این تمدن، بسیار مهم است. نوع نگاه به جهان و هستی و جان جهان یعنی خداوند و تزریق عنصر تشکیکی و ذومراتبی در جهان‌شناسی فازی، از واجب‌الوجود به‌عنوان فعلیت محض تا ماده اولیه که فعلیتی جز عدم فعلیت نیست، دیگر مؤلفه مهم این ‌تمدن است. هدفمند بودن هستی به اینکه عالَم، حاصل تضاد تصادفی ماده ‌بی‌جان و بی‌شعور نیست و هدفی در خلقت عالم به‌ویژه شاهکار خلقت، انسان، وجود دارد و بدون داشتن نظریه‌ای مناسب درباره معناداری عالَمِ هستی، نمی‌توان به گونۀ مناسبی، انسان و شرایط زندگی مناسب او را مورد توجه قرار داد، در این تمدن اساسی است. جامع‌نگری به همه امور هستی و مراتب وجودی انسان مد نظر است. حذف یک یا چند بعد از ابعاد وجودیِ وی و گرایش به تک‌ساحت‌‌گروی و فروکاهش‌گرایی، ظلم به انسان است؛ یعنی روش‌شناسی صفر و یک غربِ امروز در نظام هندسی فازی به‌شدت محکوم است. عدالت و صلحِ مبتنی بر عدالت از دیگر مؤلفه‌‌هاست. عدالت‌ امری‌ تابع‌ دین‌ و برگرفته‌ از دین‌ نیست‌، بلکه‌ خود، مفهومی‌ مطلق‌ و مستقل ‌است و صلح نیز چنین است و تحقق عملیِ این دو در تمدن نوین اسلامی، توأمان صورت می‌گیرد و در صورت جداییِ آنها از یکدیگر، نه صلح می‌ماند و نه عدالت. ازآنجاکه شاکله تمدن‌ها به انسان‌های مختاری وابسته است که با تربیت صحیح و بنیادین و اصولی، خود را شریک فرازوفرود‌های این تمدن می‌دانند، مردم‌سالاری در تمدن نوین اسلامی، اساس و علاوه بر سه مؤلفه مهم عقلانیت، عدالت و قانون، دیانت از شاخصه‌های آن است و به‌تبع، آزادی و کرامت انسانی بر اساس عقل و تقوا نیز در پازل بزرگ این تمدن معنا می‌یابد و حقیقت آزادی در چهارچوب عقلانیت دینی با دو رکن عصیان و تمرّد و تسلیم و انقیاد عالمانه تحقق می‌پذیرد. سبک زندگی و در محوریت آن، خانواده به‌عنوان شاکله انسانیِ تمدن، بسیار مهم است. تلازم همشگیِ عمل با نظر و عقل و نقل نیز از مؤلفه‌های تمدن نوین اسلامی منظور شده است. در مجموعِ هندسه معرفتیِ تمدن نوین اسلامی، رویکرد حصرگرا و یک‌بعدی‌نگر، مردود و رویکرد جامع‌نگر با دو ویژگی پویایی و پایایی حاکم است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

New Islamic Civilization; A and Non-A Fuzzy Thinking

نویسنده [English]

  • Tooba Kermani
. Professor of the Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran
چکیده [English]

Raising the issue of the new Islamic civilization, in fact, indicates the theoretical unity which is manifested among Muslim nations and the oppressed of the world in confronting the monopoly of arrogant nations and the powerful presence of such a civilization in every aspects of the world shows its scientific existence. The components of such a civilization based on the view that a unipolar look is not acceptable in every aspects of the world and by relying on A and non-A thinking does not reject the civilization based on the material world of the West and believes that fuzzy thinking and multivalued law is granted to this world by the Lord of the whole world. The thing that other nations and civilizations are either with us or against us, that other governments and nations are either under our domination or are sentenced to destruction, i.e. A or non-A, has no place in the new Islamic civilization. The first component of this civilization is the element of wisdom; since the basis of the teachings of Islam is on wisdom: “and he who is given wisdom, is certainly given an abundant good.” (Al-Baqarah: 269). The component of man, but not the secular man who is away from God, rather who is the caliph of God and with fuzzy thinking and secondary functions like the issue of freedom, dignity, eternity, justice and security is highly important in this civilization. A new look at the world and the Lord of this world and injecting the element of doubt and hierarchy in fuzzy worldview, from the necessary existence as the pure potential to the first material which there is no potential except the lack of potential is another important component of this civilization. Purposefulness of this world is fundamental in this civilization meaning that this world is not the result of accidental opposition of a lifeless and ignorant material and there is a purpose in the creation of the world especially the masterpiece of creation, man, and without having an appropriate theory about the meaningfulness of the world, man and his appropriate living conditions cannot be considered. Having a comprehensive look towards all affairs of the world and the levels of man’s existence are also considered. Removing one or more dimensions of man and inclining towards unidimensionality and reduction is being unjust to man; that is the methodology of zero and one (all or nothing) of the contemporary West is highly criticized in the fuzzy system. Justice and justice-based peace are other components. Justice is not subordinate to religion and is not adopted from it, rather it is an absolute and independent concept and peace is also the same and the realization of these two in the new Islamic civilization is done simultaneously and if they are separated, there would be no justice and no peace.  Since the foundation of civilizations depend on free humans who consider themselves as partners in all ups and downs of the civilization by beings trained appropriately and fundamentally, democracy is basic in the new Islamic civilization and in addition to the three components of rationality, justice and law, religion is one of its criteria and as a result, man’s freedom and dignity based on intellect and piety gain meaning in the great puzzle of this civilization and the reality of freedom is realized in the framework of religious rationality with two principles of disobedience and rebellion and surrender and scholarly criticism. Lifestyle and its central issue, i.e. family, as the foundation of human civilization is highly important. The everlasting companionship of practice and theory and intellect and narration is also another component of the new Islamic civilization. In the epistemological geometry of the new Islamic civilization, the restrictionist and unidimensional approach is rejected and the comprehensive approach with two features of dynamism and reliability is dominant.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • new Islamic civilization
  • Fuzzy Thinking
  • Comprehensive Ideology
  • man

قرآن کریم.

نهجالبلاغه.

اراکی، محسن (12/4/1397). سومین جشنواره حقوق بشر امریکایی، خبرگزاری تقریب.

اشنایدر، هاینریش (اسفند 1374). «مشکلات‌ شکل‌گیری‌ عدالت‌ در صحنه‌ برخورد نیروهای‌ سیاست جهانی»،‌ در: اجلاس عدالت‌درروابطبین‌الملل‌وبین‌ادیان‌ازدیدگاه‌اندیشمندان‌مسلمان‌ومسیحی.

بیانات مقام معظم رهبری، دسترسی در: www.khamenei.ir.

شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (1382). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تعلیق و تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، قم، مطبوعات دینی.

ـــــــــــــ (1419ق). تفسیر القرآن الکریم، تصحیح شیخ‌محمد جعفر شمس الدین، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ج 5.

طباطبایی، سیدمحمدحسین (1382). نهایه الحکمه، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.

طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا)، شرح تجرید الاعتقاد، تألیف علامه حسن بن یوسف بن مطهر حلّی، قم، مکتبه المصطفوی.

مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحار الانوار، تهران، اسلامیه.

کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.

کرمانی، طوبی و فاطمه سلگی (1392). «تحلیل حیات خانوادگی انسان در حکمت عملی با تأکید بر آرای ابن سینا»، مجله فلسفه و کلام اسلامی، س 46، ش 2.

محبی، جواد (12/4/1397). سومین جشنواره حقوق بشر امریکایی، خبرگزاری تقریب.

وکیلی، هادی (1384). «مبانی اومانیستی حقوق بشر غربی»، فصلنامه کتاب نقد، ش 36.

ولف، سوزان (تیر 1390). «معنای زندگی»، مجله کتاب ماه دین، ش 165